FITOWA TA 7
Abinci na daga cikin muhimman abubuwan da dan Adam ke bukata domin rayuwa. A Najeriya, miliyoyin mutane na sayen kayan abinci daga kasuwannin buɗe ido, shaguna, ƙananan masana’antun sarrafa abinci da sauran hanyoyin kasuwanci.
Amma akwai tambayar da ya kamata ta dame kowa: Shin muna da tabbacin cewa abincin da muke saya da kuma ci a kullum yana da ingancin da ya kamata?
Wannan tambaya ta sake samun muhimmanci bayan da Hukumar Kula da Ingancin Abinci da Magunguna ta Ƙasa (NAFDAC) ta bayyana damuwarta kan rahotannin gurɓata wasu kayayyakin abinci, musamman man ja da ake zargin ana haɗa masa sinadaran da ba su dace ba, da kuma wasu hanyoyin sarrafa fufu da ake zargin ana amfani da sinadarai masu illa.
1. Abin da NAFDAC ta bayyana
A ranar 7 ga Satumba 2026, Daraktar-Janar ta NAFDAC, Farfesa Mojisola Adeyeye, ta yi bayani kan ƙorafe-ƙorafen jama’a game da kayayyakin da ake zargin na jabu ne ko ba su da inganci.
A cewar rahoton TheCable, hukumar ta bayyana cewa ta samu ƙorafe-ƙorafe 225 a watan Agusta 2026 ta hanyoyin karɓar rahotanni na hukumar.
Hukumar ta kuma bayyana damuwarta kan zargin haɗa man ja da sinadaran Azo dyes da wasu gurɓatattun sinadarai. Haka kuma, ta ambaci rahotannin amfani da bleach da wasu sinadarai wajen sarrafa fufu da sauran abincin gargajiya.
Sai dai yana da muhimmanci a jaddada cewa waɗannan bayanai rahotanni ne da zarge-zarge da hukumar ta bayyana. Ba hujja ba ce cewa duk man ja ko fufu da ake sayarwa a kasuwanni sun gurɓata.
Tabbatar da cewa wani samfur yana da illa ga lafiya yana buƙatar binciken kimiyya da sakamakon gwaji.
2. Kayayyaki 7,210 da NAFDAC ta cire daga kasuwa
A ranar 7 ga Satumba 2026, NAFDAC ta bayyana cewa ta cire kayayyaki 7,210 da aka gano ba su cika ƙa’idojin inganci ba daga kasuwa, bayan gudanar da aikin sa ido tsakanin Mayu da Yuli 2026.
Hukumar ta ce jami’anta sun duba wurare 6,233 a jihohin Najeriya 36 da Babban Birnin Tarayya Abuja.
Daga cikin kayayyakin da aka cire, abinci da ruwa sun kai 3,633, waɗanda aka gano a wurare 1,808.
Wannan adadi yana nuna cewa akwai ayyukan sa ido da hukumar ke gudanarwa. Amma yana kuma haifar da wasu tambayoyi: Waɗanne kayayyaki ne aka cire? A ina aka gano su? Waɗanne matakai aka ɗauka kan masu sarrafa su? Kuma yaya ake tabbatar da cewa irin waɗannan kayayyaki ba su sake shiga kasuwa ba?
Yawan kayayyakin da aka cire daga kasuwa muhimmin ma’auni ne, amma bai kamata a tsaya a kansa kawai ba. Ya kamata a kuma duba sakamakon bincike, matakan da aka ɗauka da kuma yadda aka hana matsalar sake faruwa.
3. Wa ke da alhakin kula da abincin kasuwannin buɗe ido?
Wani muhimmin bayani da NAFDAC ta yi shi ne cewa ba ta da cikakken sa ido kai tsaye kan wasu kayayyakin abinci marasa alamar masana’anta da ake sarrafawa da sayarwa ta hanyoyin gargajiya a kasuwannin buɗe ido.
Ta kuma bayyana bukatar haɗin gwiwar hukumomin jihohi da ƙananan hukumomi wajen kula da irin waɗannan kayayyaki.
Wannan batu ya buɗe muhimmin ƙalubale: Idan aka gano wani abinci da ake sayarwa a kasuwa yana ɗauke da sinadaran da za su iya cutar da lafiya, wace hukuma ce za ta ɗauki samfur domin gwaji, gano inda aka sarrafa shi, da kuma ɗaukar matakin da ya dace?
Haka kuma, yaya haɗin gwiwar hukumomin tarayya da na jihohi yake aiki wajen hana sayar da gurɓatattun kayayyaki?
Ba za mu iya ɗauka cewa babu wata hukuma mai alhakin kula da waɗannan kayayyaki ba. Abin da ake buƙata shi ne cikakken bayani kan rabon ayyuka da yadda ake aiwatar da su a aikace.
4. Dokokin tsaftar abinci na 2025: Me suka tanada?
NAFDAC Food Hygiene Regulations, 2025, na daga cikin muhimman dokokin da suka shafi tsaftar abinci a Najeriya.
Dokokin sun ƙunshi ƙa’idoji kan wuraren sarrafa abinci, tsaftar ma’aikata, samar da ruwa mai tsafta, kayan aiki, adana abinci, kula da yanayin zafi, hana gurɓata abinci, jigilar kayayyaki da binciken samfura.
Sun kuma tanadi tsarin karɓar ƙorafe-ƙorafe, binciken kayayyaki da janye samfuran da aka gano ba su da inganci.
Wannan yana nuna cewa akwai ƙa’idojin da aka tanada domin kare lafiyar masu sayen abinci. Amma babban abin da ya kamata a bincika shi ne yadda ake tabbatar da bin waɗannan ƙa’idoji, musamman a wuraren sarrafa abinci na ƙananan sana’o’i da kasuwannin gargajiya.
Shin akwai isassun jami’ai da kayan aikin gwaji? Shin ana gudanar da bincike akai-akai? Kuma wane mataki ake ɗauka idan aka gano karya dokoki?
5. Saƙonnin kafafen sada zumunta: Shin duk abin da ake yadawa gaskiya ne?
Wani muhimmin al’amari shi ne yadda ake yada bayanan da ake zargin suna nuna cewa wasu kayayyakin abinci na jabu ne ko kuma suna da illa.
A ranar 23 ga Oktoba 2026, Africa Check ta wallafa bincike kan wani jerin kayayyaki da ake yadawa a kafafen sada zumunta, ana danganta shi da NAFDAC a matsayin jerin kayayyakin jabu.
Binciken ya nuna cewa NAFDAC ta musanta fitar da wannan jerin, tare da gargadin jama’a da kada su ɗauke shi a matsayin sanarwar hukuma.
Wannan yana nuna cewa ba duk saƙon da ake yadawa game da abinci ne yake da ingantacciyar hujja ba.
Haka kuma, bai kamata a ɗauki wani samfur a matsayin na jabu ko mai illa ba saboda kawai an saka sunansa cikin jerin da ba a tantance sahihancinsa ba.
Saboda haka, jama’a su riƙa neman sahihan bayanai daga NAFDAC, musamman sanarwar janye kaya daga kasuwa da bayanan da suka shafi takamaiman samfur ko lambar batch.
6. Mene ne ya kamata jama’a su yi?
Masu sayen abinci za su iya taimakawa wajen kare lafiyarsu da ta sauran jama’a ta hanyar:
– Sayen abinci daga wuraren da ake kula da tsaftarsu.
– Kula da yanayin adana abinci da yadda ake sarrafa shi.
– Guje wa kayayyakin da suka nuna alamun lalacewa.
– Neman sahihan bayanai daga hukumomi idan an samu zargi kan wani samfur.
– Kai ƙorafi ga hukumomin da suka dace idan an ga abin da ke tayar da hankali.
– Guje wa yada sanarwar da ba a tabbatar da sahihancinta ba.
Haka kuma, ya kamata jama’a su fahimci cewa ba za a iya tabbatar da cewa man ja ya gurɓata ba ta hanyar kallon launinsa kawai. Ana buƙatar gwajin da ya dace.
7. Tambayoyin da binciken ya taso da su
Binciken Alfijir Labarai ya gano wasu muhimman tambayoyi da suka cancanci kulawa:
1. Wane tsari ne ake bi wajen duba ingancin man ja, fufu da sauran abincin gargajiya da ake sayarwa a kasuwannin buɗe ido?
2. Wa ke da alhakin ɗaukar samfuran irin waɗannan abinci domin gwajin kimiyya?
3. Yaya NAFDAC ke haɗa kai da hukumomin jihohi da ƙananan hukumomi wajen kula da ingancin abinci?
4. Ta yaya ake tabbatar da cewa dokokin tsaftar abinci na 2025 suna aiki a wuraren sarrafa abinci da kasuwanni?
5. Wane mataki ake ɗauka idan aka tabbatar cewa wani mai sarrafa abinci ya yi amfani da sinadaran da ba su dace ba?
6. Yaya ake bibiyar kayayyakin da aka cire daga kasuwa domin tabbatar da cewa ba su sake dawowa ba?
7. Shin akwai isassun wuraren gwajin abinci da ma’aikatan da za su iya gudanar da bincike a dukkan jihohin Najeriya?
8. Wace hanya ce jama’a za su bi wajen kai rahoton kayayyakin abinci da suke zargin ba su da inganci?
Kammalawa
Ingancin abinci ba batun kasuwanci kawai ba ne; batu ne da ya shafi lafiyar jama’a, kare rayuka da amincewar masu saye.
Ba za a iya tabbatar da cewa abinci yana da illa ba saboda kawai an yada zargi a kafafen sada zumunta. Haka kuma, ba za a iya tabbatar da lafiyarsa ba saboda kawai ana sayar da shi a kasuwa.
Abin da ake buƙata shi ne binciken kimiyya, sa ido mai inganci, aiwatar da dokoki, wayar da kan jama’a da haɗin gwiwar hukumomi.
A ƙarshe, tambayar da ta rage ita ce:
Shin tsarin kula da ingancin abincin da ake sayarwa a Najeriya yana kaiwa ga dukkan matakan da abincin ke bi, daga wurin sarrafawa har zuwa farantin mai saye?
📢 KU BIBIYI ALFIJIR LABARAI
Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.
📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA
WhatsApp: +234 0701 111 3809
KIRA: +234 803 207 7835
🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag
📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f
ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce
© 2026 Alfijir Labarai Media Services