Yobe: Ambaliya da Guguwar Iska Sun Shafi Mutane 38,820; 1,181 Sun Rasa Matsuguni — Shin Tallafin da Aka Bayar Ya Isa?

IMG 171900 141126 1794673153302

Binciken Sauyin Yanayi da Tasirinsa ga Al’ummomin Arewacin Najeriya

Fitowa ta Uku

Bincike na Musamman daga Alfijir Labarai

Ambaliya da guguwar iska na daga cikin manyan matsalolin yanayi da ke haddasa asarar rayuka, lalacewar gidaje, gonaki da kayayyakin more rayuwa a Arewacin Najeriya.

A Jihar Yobe, bayanan Hukumar Kula da Ibtila’i ta Jihar (YOSEMA) sun nuna cewa dubban mutane sun fuskanci illolin ambaliya da guguwar iska a shekarar 2026.

Bayanan da Daraktan Ayyukan Ceto na hukumar, Dr Muhammed Jalo, ya bayar ga Kamfanin Dillancin Labarai na Najeriya (NAN), sun nuna cewa mutane 38,820 sun fuskanci illolin waɗannan ibtila’i tsakanin 8 Mayu da 11 Oktoba 2026.

Sai dai wannan bincike na Alfijir Labarai bai tsaya ga tattara alkaluman waɗanda abin ya shafa kawai ba. Babban abin da muke son ganowa shi ne irin matakan da hukumomi suka ɗauka, yadda tallafin ya isa ga al’umma, da kuma abin da ya rage na buƙatun waɗanda suka rasa matsugunansu.

1. YOBE: MUTANE 38,820 SUN FUSKANCI ILLAR IBTILA’I

Bayanin YOSEMA ya nuna cewa tsakanin 8 Mayu da 11 Oktoba 2026:

– Mutane 38,820 sun fuskanci illolin ambaliya da guguwar iska.
– Iyalai 11,580 abin ya shafa.
– Matsugunai da ɗakuna 23,213 sun lalace ko suka samu barna.
– Mutane 1,181 daga iyalai 490 sun rasa matsugunansu.
– Mutane 352 sun jikkata.
– Mutane 11 sun mutu.

Hukumar ta bayyana cewa lamarin ya shafi ƙananan hukumomi 16 na jihar.

Waɗannan alkaluma bayanan YOSEMA ne da aka ruwaito ta hannun daraktanta, ba ƙidayar da Alfijir Labarai ta gudanar da kanta ba.

2. YADDA ALKALUMAN SUKA ƘARU

Wani rahoton da aka wallafa a watan Agusta 2026 ya nuna cewa mutane 34,533 daga gidaje 9,845 sun fuskanci illolin guguwar iska, ruwan sama mai ƙarfi da ambaliya a Yobe.

A wancan lokacin, an ruwaito mutuwar mutane 11, jikkatar mutane 303 da kuma rasa matsuguni ga mutane 1,120.

A sabon bayanin da aka fitar a watan Oktoba, adadin waɗanda abin ya shafa ya kai 38,820.

Wannan yana nuna ƙarin mutane 4,287 da suka fuskanci illolin ibtila’in tsakanin rahoton Agusta da lokacin ƙidayar da ta ƙare a 11 Oktoba.

Haka kuma, adadin waɗanda suka jikkata ya ƙaru daga 303 zuwa 352, yayin da ba a samu ƙarin mutuwa ba a sabon lokacin da aka bayar da rahoto.

Wannan ci gaba yana nuna muhimmancin inganta tsarin gargadi da daukar matakan kariya tun kafin ibtila’i ya faru.

3. TARMUWA DA NANGERE: MANYAN YANKUNAN DA SUKA FI FUSKANTAR ILLA

A cewar Daraktan Ayyukan Ceto na YOSEMA, ƙananan hukumomin Tarmuwa da Nangere sun fi fuskantar illoli a cikin lokacin da aka yi nazari a kai.

Tarmuwa:

– Iyalai 704, masu mutum 891, abin ya shafa.
– Matsugunai ko ɗakuna 768 sun samu barna.
– Mutane 23 sun jikkata.

Nangere:

– Iyalai 619, masu mutum 656, abin ya shafa.
– Al’ummomi 110 sun shiga cikin waɗanda abin ya shafa.
– Matsugunai 281 sun samu barna.
– Mutane 17 sun jikkata.

Daraktan ya bayyana cewa yawancin raunukan sun samo asali ne daga rushewar ganuwar gidajen laka, gine-ginen da ruwan sama ya raunana, da kuma faɗuwar kayan rufi da sauran tarkace.

Wannan yana nuna muhimmancin inganta gine-gine da amfani da kayan gini masu jure matsanancin yanayi.

4. AMBALIYA A DAMATURU: MUTANE 1,020 SUN SHIGA CIKIN WAƊANDA ABIN YA SHAFE

A wani rahoto na daban da aka wallafa a watan Oktoba, an bayyana cewa ambaliyar ruwa ta shafi mutane 1,020 tare da lalata ko yi wa matsugunai 278 illa a wurare shida da wani sansanin ‘yan gudun hijira na Kokari a Damaturu.

Iyalai 143 ne suka shiga cikin waɗanda abin ya shafa.

A sansanin Kokari, iyalai 48 masu mutum 232 abin ya shafa, yayin da matsugunai 63 suka samu barna.

Hukumar YOSEMA ta bayyana cewa ba a samu rahoton mutuwa ko jikkata a wannan takamaiman lamarin ba.

An kuma shawarci al’ummomin da abin ya shafa da su guji shiga ruwan ambaliya, tare da kula da tsaftar ruwan sha domin rage haɗarin kamuwa da cututtukan da ruwa ke yaɗawa.

Wannan rahoto na Damaturu wani takamaiman rahoton ibtila’i ne. Ba mu ƙara alkalumansa a kan jimillar mutane 38,820 ba, domin akwai yiwuwar sun riga sun shiga cikin ƙididdigar da ta ƙare a 11 Oktoba.

5. TALLAFIN DA AKA BAYAR: SHIN YA ISA?

A bayanin da ya bayar ga NAN, Daraktan Ayyukan Ceto na YOSEMA ya bayyana wasu daga cikin ayyukan agajin da hukumar da ƙungiyoyin abokan hulɗarta suka gudanar.

Daga cikin waɗannan akwai:

YOSEMA: Hukumar ta bayar da tallafin abinci ga iyalai 293 a Nguru a watan Agusta.

Action Against Hunger: An ruwaito cewa ƙungiyar ta raba kayan agajin da ba na abinci ba ga iyalai 25 a Nguru.

Save the Children International: An bayyana cewa ƙungiyar ta raba kayan agaji, kayan tsafta da na ruwa da tsafta ga iyalai 390 a Mamudo da Potiskum, sannan iyalai 220 a wasu al’ummomin Jakusko.

Sai dai Daraktan ya bayyana cewa duk da waɗannan ayyukan agaji, tallafin bai wadatar da bukatun al’ummomin da abin ya shafa ba.

Wannan batu yana da muhimmanci saboda mutane 1,181 daga iyalai 490 sun rasa matsugunansu, kuma suna zaune a gidajen wasu al’umma ko wuraren wucin gadi yayin da suke jiran taimako.

Daga cikin abubuwan da hukumar ta bayyana cewa ake buƙata akwai:

– Tanti da kayan rufe gidaje.
– Katakon gyaran matsugunai.
– Kayan aikin gyaran gidaje.
– Bargo da tabarma.
– Kayan girki da gidan sauro.
– Abinci da ruwan sha mai tsafta.
– Gyaran makarantu da wuraren samar da ruwa da suka lalace.

Har yanzu akwai buƙatar samun cikakkun bayanan rabon tallafin da adadin iyalan da suka amfana a kowane yanki.

6. HASASHEN AMBALIYA NA 2026: YOBE NA CIKIN JIHOHIN DA KE FUSKANTAR HAƊARI

Hukumar Kula da Ruwa ta Ƙasa (NIHSA) ta fitar da Hasashen Ambaliya na 2026.

A lokacin gabatar da hasashen, an bayyana cewa al’ummomi 14,118 a ƙananan hukumomi 266 na jihohi 33 da Babban Birnin Tarayya suna cikin babban haɗarin ambaliya.

Jihar Yobe tana cikin jihohin da aka lissafa a wannan rukuni.

Wannan hasashe yana nuna wuraren da ke buƙatar kulawa ta musamman, amma ba yana nufin cewa dukkan al’ummomin jihar za su fuskanci ambaliya ba.

Muhimmancin irin waɗannan bayanai shi ne taimaka wa hukumomi wajen tsara matakan kariya, shirya kayan aikin ceto da kuma isar da gargadi ga al’ummomin da ke cikin haɗari.

7. TASHOSHIN LURA DA YANAYI: SHIN SUNA AIKI?

A watan Oktoba 2024, an ruwaito cewa Gwamnatin Jihar Yobe ta amince da kafa tashoshin lura da yanayi guda uku a Damaturu, Machina da Gulani.

An bayyana cewa an tsara tashoshin ne domin inganta tattara bayanan yanayi da taimaka wa shirye-shiryen tunkarar matsalolin ambaliya da hamada.

Sai dai ba mu samu cikakken bayani da zai tabbatar da cewa dukkan tashoshin ukun suna aiki yadda ya kamata a shekarar 2026 ba.

Wannan ya haifar da tambayoyi masu muhimmanci:

1. Shin tashoshin uku suna aiki a halin yanzu?
2. Shin suna da ƙwararrun ma’aikatan kula da na’urorin?
3. Shin ana tattara bayanan yanayi akai-akai?
4. Shin ana amfani da bayanan wajen gargadin al’ummomin da ke cikin haɗari?
5. Shin akwai haɗin gwiwa tsakanin tashoshin da NiMet da NIHSA?

Samun tashoshin lura da yanayi ba shi kaɗai ne mafita ba. Abin da ya fi muhimmanci shi ne tabbatar da cewa suna aiki kuma bayanan da suke samarwa suna taimaka wa al’umma.

8. SAUYIN YANAYI: ABIN DA MASANA KIMIYYA SUKA GANO

Rahoton Hukumar Kula da Yanayi ta Duniya (WMO), mai taken State of the Climate in Africa 2025, wanda aka wallafa a ranar 18 Yuni 2026, ya bayyana cewa nahiyar Afirka tana ɗumama da sauri fiye da matsakaicin dumamar duniya.

Rahoton ya kuma nuna cewa ambaliya na daga cikin abubuwan da aka fi bayar da rahoto a matsayin matsanancin yanayi a nahiyar.

A wani binciken kimiyya na World Weather Attribution kan ambaliyar shekarar 2022 a yankin tafkin Chadi (Lake Chad Basin), masana sun gano cewa sauyin yanayi ya sa ruwan sama na wannan yanayi ya zama kusan sau 80 mafi yiwuwar faruwa, tare da ƙarin ƙarfi kusan kashi 20 cikin ɗari.

Sai dai wannan binciken ya shafi takamaiman yanayin ruwan sama na shekarar 2022, ba ambaliyar Yobe ta shekarar 2026 kai tsaye ba.

Saboda haka, ba za mu ce an tabbatar da cewa sauyin yanayi ne kaɗai ya haddasa dukkan ibtila’in da aka samu a Yobe a shekarar 2026 ba.

Abin da ya dace shi ne ci gaba da nazarin sauyin yanayin ruwan sama, ƙaruwar zafi, tsarin amfani da ƙasa, ingancin gine-gine da sauran abubuwan da ke ƙara illolin ibtila’i.

9. TAMBAYOYIN DA ALFIJIR LABARAI KE NEMAN AMSA

A yayin wannan bincike, Alfijir Labarai na neman ƙarin bayani daga hukumomin da abin ya shafa.

Ga YOSEMA:

1. Iyalai nawa daga cikin 490 da suka rasa matsugunansu suka samu sabon matsuguni ko tallafin gyaran gidaje?
2. Shin an kammala rabon tallafin ga dukkan al’ummomin da aka tantance?
3. Za a iya samun cikakken jerin kayan agajin da aka raba da wuraren da aka kai su?
4. Wane mataki aka ɗauka domin gyara makarantu da wuraren samar da ruwa da suka samu barna?
5. Shin tashoshin lura da yanayi guda uku suna aiki a halin yanzu?
6. Ta yaya ake tabbatar da cewa gargadin ambaliya ya isa ga al’ummomin karkara?

Ga NEMA, NIHSA da NiMet:

1. Wane tsarin haɗin gwiwa ake amfani da shi wajen isar da gargadin ga al’ummomin Yobe?
2. Shin an tantance yadda gargadin shekarar 2026 ya isa ga al’ummomin da abin ya shafa?
3. Wane taimako aka bai wa gwamnatin Yobe wajen inganta tsarin rigakafin ambaliya?
4. Shin akwai sabon hasashen da zai taimaka wajen shirya al’ummomin da ke fuskantar haɗarin yanayi a nan gaba?

10. MARTANIN HUKUMOMI

Har zuwa lokacin kammala wannan rahoto, ba mu samu amsoshin kai tsaye ga tambayoyin da Alfijir Labarai ta aika wa hukumomin da abin ya shafa ba.

Sai dai mun yi amfani da bayanan da aka bayyana ta bakin Daraktan Ayyukan Ceto na YOSEMA, da kuma bayanan jama’a da hukumomin suka fitar.

Muna bambanta bayanan da hukumomi suka bayyana a bainar jama’a da amsoshin tambayoyin da muka aika musu kai tsaye.

Alfijir Labarai na ci gaba da ba hukumomin damar bayyana matsayinsu. Idan martani ya zo bayan wallafa wannan rahoto, za mu tantance shi tare da sabunta binciken yadda ya dace.

KAMMALAWA: BA TALLAFI KAWAI AKE BUƘATA BA, ANA BUƘATAR SHIRIN KAFIN IBTILA’I

Bincikenmu ya nuna cewa ambaliya da guguwar iska sun yi mummunar illa ga al’ummomi a Jihar Yobe.

An samu mutuwa, jikkata, lalacewar matsugunai, lalacewar wasu makarantu da wuraren samar da ruwa, tare da rasa matsuguni ga iyalai da dama.

Haka kuma, bayanan YOSEMA sun nuna cewa an samu wasu ayyukan agaji daga gwamnati da ƙungiyoyin abokan hulɗa, amma hukumar ta bayyana cewa har yanzu akwai gibi wajen biyan bukatun waɗanda abin ya shafa.

Wannan ya nuna cewa kula da ibtila’i bai kamata ya tsaya ga rarraba kayan agaji bayan faruwar matsala ba.

Ana buƙatar ingantaccen tsarin gargadi, tashoshin lura da yanayi masu aiki, ingantattun gine-gine, gyaran magudanan ruwa, shirya wuraren kwashe mutane da kuma tsarin taimaka wa waɗanda suka rasa matsugunansu su farfaɗo.

Alfijir Labarai za ta ci gaba da bibiyar wannan batu domin gano yadda ake amfani da kuɗaɗen jama’a da shirye-shiryen hukumomi wajen kare rayuka da dukiyoyin al’umma.

MAJIYOYI

– “NAN – Floods and Windstorms Affect 38,820 People in Yobe” (https://voiceofnaija.ng/2026/10/20/floods-windstorms-affect-38820-people-displace-1181-in-yobe/)
– “TheStar – Floods Affect 1,020 Residents in Damaturu” (https://www.thestar.ng/floods-ravage-yobe-communities-destroy-278-shelters-affect-1020/)
– “Trust Radio – Yobe Establishes Three Weather Stations” (https://trustradio.com.ng/en/yobe-to-disburse-n1-4bn-to-flood-victims-establishes-weather-stations)
– “NIHSA – 2026 Annual Flood Outlook” (https://www.nihsa.gov.ng/)
– “WMO – State of the Climate in Africa 2025” (https://public.wmo.int/resources/publication-series/state-of-climate-africa/state-of-climate-africa-2025)
– “World Weather Attribution – Climate Change and West African Flooding” (https://www.worldweatherattribution.org/climate-change-exacerbated-heavy-rainfall-leading-to-large-scale-flooding-in-highly-vulnerable-communities-in-west-africa/)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *