UWAR JIKI: PRIMARY HEALTHCARE A JIHAR KANO | FITOWA TA 10
Bincike na Musamman daga Alfijir Labarai
Rigakafi na daga cikin muhimman hanyoyin kare yara daga cututtukan da za a iya yin rigakafinsu. Amma samun allurai a cibiyoyin lafiya ba shi kaɗai ne abin dubawa ba; yana da muhimmanci a tabbatar cewa yaran da ke zaune a ƙauyuka da sauran al’ummomin da ke da wahalar isa suma suna samun wannan kariya.
Wani bincike mai taken Kano Zero-Dose Baseline Survey Report (2025), wanda aka wallafa a ranar 18 ga Agusta, 2026, ya bayyana wasu gibba a tsarin rigakafin yara a ƙananan hukumomi 15 na Jihar Kano.
Rahoton ya mayar da hankali kan yara masu shekaru tsakanin watanni 12 zuwa 23, inda ya gano cewa kashi 37.3 cikin 100 ba su samu allurar farko ta Penta-1 ba.
Wannan yana nufin cewa sama da ɗaya cikin yara uku da binciken ya ƙiyasta a waɗannan ƙananan hukumomi ba su samu wannan allurar ba. Ana amfani da rashin samun Penta-1 a matsayin ma’aunin gano yaran da ba su fara shiga tsarin rigakafi ba, wato zero-dose children.
Abin da alkaluman binciken suka nuna
A cikin yara masu watanni 12 zuwa 23 da aka yi nazari a kansu, rahoton ya nuna:
– Kashi 37.3% ba su samu Penta-1 ba.
– Kashi 30.2% ne suka samu dukkan alluran da rahoton ya ayyana a matsayin basic antigens.
– Kashi 10.7% ne kawai suka kammala tsarin rigakafin shekarar farko ta rayuwa bisa ma’aunin da binciken ya yi amfani da shi.
– Kashi 36.9% sun samu allurar Yellow Fever (YF).
Waɗannan alkaluma suna nuna cewa samun allurar farko ba lallai ya tabbatar da cewa yaro ya kammala dukkan jadawalin rigakafinsa ba.
Ya kamata a kuma fahimci cewa basic antigens da cikakken jadawalin rigakafi ba abu ɗaya ba ne. Kowanne yana da nasa ma’aunin ƙididdiga a cikin rahoton.
Wace matsala ce ta fi bayyana?
Binciken ya nuna bambancin samun rigakafi tsakanin ƙananan hukumomin da aka yi nazari a kansu.
A ma’aunin rashin samun Penta-1, wasu daga cikin alkaluman da aka samu sun haɗa da:
Ƙaramar hukuma| Yaran da ba su samu Penta-1 ba
Tudun Wada| 52.9%
Bebeji| 50.3%
Dawakin Kudu| 45.8%
Sumaila| 43.6%
Kiru| 41.1%
Gezawa| 40.3%
Takai| 39.0%
Gaya| 37.9%
Dambatta| 31.3%
Ungogo| 30.5%
Dawakin Tofa| 23.7%
Kumbotso| 23.7%
Tarauni| 18.5%
Waɗannan alkaluma na shekarar binciken ne, ba sabon yanayin rigakafi na 2026 ba. Haka kuma, bambancin da ke tsakanin ƙananan hukumomin yana nuna dalilin da ya sa bai dace a ɗauki matsalar a matsayin abu guda mai girma iri ɗaya a ko’ina ba.
Ƙananan hukumomi 15 da binciken ya shafa
Binciken ya shafi:
1. Gaya
2. Gabasawa
3. Nassarawa
4. Tudun Wada
5. Ungogo
6. Gezawa
7. Sumaila
8. Kumbotso
9. Takai
10. Dawakin Tofa
11. Dawakin Kudu
12. Kiru
13. Bebeji
14. Dambatta
15. Tarauni
Rahoton ya ware Gaya, Gabasawa da Nassarawa a matsayin wuraren bincike na musamman (sentinel LGAs), sauran ƙananan hukumomi 12 kuma a matsayin wuraren kwatantawa (non-sentinel LGAs). Wannan bambanci yana da muhimmanci wajen fahimtar yadda aka tsara binciken.
Shin ana kai rigakafi zuwa ga al’ummomi?
Wani bayani da aka wallafa kan aikin ƙarfafa rigakafi a Kano ya bayyana cewa a shekarar 2025 an ƙara yawan al’ummomin da ƙungiyoyin rigakafi ke ziyarta a wasu yankuna.
A bayanin da aka danganta da Dr. Ahmad Tijjani Habibu, Daraktan Sashen Kula da Cututtuka da Epidemiology na Hukumar Kula da Lafiya Matakin Farko ta Kano, an bayyana cewa an samu ƙaruwa a yawan yaran da aka yi wa rigakafi daga 14,433 a Yuli 2025 zuwa 22,606 a Disamba 2025.
An kuma bayyana cewa a wasu ƙananan hukumomi an samu ƙarin kai ayyukan rigakafi zuwa al’ummomi, abin da ke nuna ƙoƙarin faɗaɗa hidimar zuwa wajen cibiyoyin lafiya.
Sai dai waɗannan alkaluma na shekarar 2025 ne. Ba su isa su tabbatar da adadin yaran da aka yi wa rigakafi a shekarar 2026 ba, ko kuma cewa an kawar da gibin da binciken baseline ya gano.
Abin da ya faru a Oktoba 2026
A ranar 21 ga Oktoba, 2026, Hukumar Kula da Lafiya Matakin Farko ta Jihar Kano ta fitar da sanarwa kan taron nazarin ayyukan rigakafin yau da kullum (Routine Immunisation Stocktake Meeting) da aka gudanar a Kano Emergency Operations Centre.
Sanarwar ta ce taron ya haɗa da shugabannin sassan lafiya, jami’an rigakafi, masu kula da ayyukan lafiya a ƙananan hukumomi da abokan hulɗa, domin nazarin ayyukan rigakafi a ƙananan hukumomi 15 da aka ayyana a matsayin wuraren da ke da yaran zero-dose.
Daraktan Janar na hukumar, Farfesa Salisu Ahmad Ibrahim, ya yaba wa abokan hulɗar da ke tallafa wa aikin, yana mai cewa an samu sauye-sauye masu kyau a wasu muhimman alamomin aikin rigakafi.
Hukumar ta bayyana cewa taron ya kuma duba gibin da ya rage da kuma matakan da za a ɗauka domin inganta ayyukan rigakafi.
Sai dai sanarwar ba ta bayyana cikakkun alkaluman da za su nuna adadin yaran da suka samu rigakafi a shekarar 2026 ba, ko yawan yaran da har yanzu ba su samu Penta-1 ba, ko kuma ko an cimma burin da aka tsara a baya.
Tambayoyin da ke gaban Hukumar PHC ta Kano
Bisa ga bayanan binciken da kuma sanarwar hukumar ta Oktoba 2026, akwai tambayoyin da ke buƙatar ƙarin bayani:
1. Yara nawa ne aka yi wa rigakafi a ƙananan hukumomi 15 daga Janairu zuwa Oktoba 2026?
2. Mene ne sabon adadin yaran da ba su samu Penta-1 ba a waɗannan ƙananan hukumomi?
3. Shin an samu raguwar kashi 37.3% da binciken baseline ya nuna?
4. Shin hukumar ta cimma burin faɗaɗa kai rigakafi zuwa al’ummomin da aka tsara a shekarar 2026?
5. Wane mataki ake ɗauka domin gano yaran da ba sa zuwa cibiyoyin lafiya saboda nisan wurin zama ko wasu ƙalubale?
6. Yaya ake bibiyar yaran da suka fara rigakafi amma ba su kammala jadawalinsu ba?
7. Shin akwai isassun allurai, ma’aikata da kayan aiki domin ci gaba da kai rigakafi zuwa al’ummomin da ke da wahalar isa?
Kammalawa
Binciken Kano Zero-Dose Baseline Survey Report (2025) ya nuna cewa akwai gibi a tsarin rigakafin yara a ƙananan hukumomi 15 na Jihar Kano. Kashi 37.3% na yaran da aka bincika ba su samu Penta-1 ba, yayin da kashi 30.2% kawai suka samu dukkan alluran da rahoton ya ayyana a matsayin basic antigens.
A gefe guda, sanarwar hukumar ta Oktoba 2026 ta nuna cewa ana ci gaba da nazarin aikin rigakafi da gano gibin da ya rage. Wannan mataki yana da muhimmanci, amma har yanzu akwai buƙatar fitar da cikakkun alkaluman da za su nuna ainihin ci gaban da aka samu.
Abin da ya kamata a tabbatar shi ne cewa ba a bar yara a baya ba, musamman waɗanda ke zaune a wuraren da ke da wahalar samun hidimar lafiya.
Ga iyaye da masu kula da yara, yana da muhimmanci su riƙa duba katin rigakafin yaransu tare da kai su cibiyar lafiya domin samun alluran da suka rage bisa shawarar ma’aikatan lafiya.
Alfijir Labarai za ta ci gaba da bibiyar yadda ake gudanar da ayyukan rigakafin yau da kullum a Jihar Kano, tare da mayar da hankali kan yadda ake kai hidimar ga yaran da ba su samu cikakkiyar kariya ba.
—
Majiyoyin Bincike:
1. Kano Zero-Dose Baseline Survey Report (2025) — Valeria Strusi da sauran marubuta, Gates Open Research, 18 Agusta 2026. Rahoton fasaha ne wanda shafinsa ya bayyana cewa bai kai matakin peer review ba.
2. Appendix A — Detailed Tabulations, Kano Zero-Dose Baseline Survey Report — bayanan ƙididdiga kan Penta-1, basic antigens da sauran allurai.
3. Kano State Primary Health Care Management Board — sanarwar “KSPHCMB DG Commends RI Partners as Immunisation Indicators Improve in Kano,” 21 Oktoba 2026.
4. Bayanin aikin ƙarfafa kai rigakafi a Kano da aka danganta da Dr. Ahmad Tijjani Habibu da Acasus.
Lura kan alkaluma: Alkaluman baseline sun shafi yaran da aka bincika a shekarar 2025. Ba za a ɗauke su a matsayin sabon yanayin rigakafi na Nuwamba 2026 ba. Sanarwar hukumar ta Oktoba 2026 kuma ba ta bayar da cikakkun alkaluman da za su tabbatar da girman ci gaban da aka samu ba.
Alfijir Labarai — Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce
📢 KU BIBIYI ALFIJIR LABARAI
Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.
📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA
WhatsApp: +234 0701 111 3809
KIRA: +234 803 207 7835
🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag
📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f
ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce
© 2026 Alfijir Labarai Media Services
