Fitowa ta 9
A yau, kasuwancin intanet ya zama ɗaya daga cikin hanyoyin da mutane ke samun kuɗi. Mutum na iya buɗe shagon kasuwanci a WhatsApp, Instagram, Facebook ko wata manhaja, ya tallata kayayyaki, karɓar odar kwastomomi, sannan a tura kayan kai tsaye daga wurin masana’anta ko babban dillali zuwa ga wanda ya saya.
Wannan tsarin kasuwanci shi ake kira da Dropshipping.
A wasu lokuta kuma, mai kasuwanci yana karɓar odar kaya kafin kayan su iso hannunsa. Wannan shi ake kira da Pre-order.
Sai dai akwai tambayoyi masu muhimmanci da ya kamata Musulmi ya yi:
– Shin mutum zai iya sayar da kayan da bai mallaka ba?
– Shin karɓar kuɗin kwastoma kafin kayan su iso ya halatta?
– Mene ne bambanci tsakanin wakilci, dillanci da saye da sayarwa?
– Shin mai kasuwanci zai iya karɓar kuɗi, sannan daga baya ya sayi kayan daga wani shago?
– Mene ne matsayin sayar da kaya ta tsarin Bay’us-Salam?
A wannan fitowa, za mu binciki waɗannan tambayoyi bisa ƙa’idojin mu’amala a Musulunci.
1. Mene ne Dropshipping?
Dropshipping wani tsarin kasuwanci ne da mai shago yake tallata kaya a intanet ba tare da ya ajiye kayan a hannunsa ba.
Idan kwastoma ya ga kayan da yake so, sai ya yi oda. Mai shagon kuma ya tuntuɓi mai kaya ko masana’anta, su shirya tura kayan kai tsaye zuwa ga kwastoman.
Misali:
– Musa ya buɗe shagon sayar da wayoyi a intanet.
– Ya tallata wata waya a farashin ₦300,000.
– Wani kwastoma ya yi oda.
– Musa ya tuntuɓi dillali domin samun wayar.
– Dillalin ya tura wayar kai tsaye zuwa ga kwastoman.
Tambayar ita ce: Shin Musa ya sayar da wayar ne kafin ya mallake ta? Ko kuwa wakili ne kawai na dillalin?
A nan ne ainihin hukuncin yake bambanta.
2. Mene ne hukuncin sayar da kayan da mutum bai mallaka ba?
Akwai hadisin Annabi ﷺ da ya zo daga Hakim bn Hizam (RA), inda ya tambayi Manzon Allah ﷺ game da mutumin da wani ya zo wurinsa yana neman wani kaya da ba ya hannunsa, shin zai iya sayar masa sannan ya je ya samo kayan?
Sai Annabi ﷺ ya ce:
«لَا تَبِعْ مَا لَيْسَ عِنْدَكَ»
Ma’ana: Kada ka sayar da abin da ba ya hannunka.
An rawaito hadisin a Sunan Abi Dawud (3503) da Jami’ at-Tirmidhi (1232). <Cite refs={[“turn745671search0″,”turn745671search4”]}/>
Hadisin yana daga cikin muhimman hujjojin da malamai suka dogara da su wajen hana mutum sayar da kayan da bai mallaka ba ko kuma bai da ikon isarwa bisa ƙa’idojin Shari’a.
Sai dai wannan hukunci ba ya hana wakili sayar da kayan mai kaya bisa izinin da aka ba shi, domin wakilin yana aiki ne a madadin mai kayan, ba wai yana sayar da kayan a matsayin nasa ba.
3. Hanya ta farko: Wakilci (Wakalah)
Wannan hanya ce da mai kaya ko masana’anta yake naɗa wani mutum domin ya tallata masa kayayyaki, ya nemo masa kwastomomi, ko ya sayar masa da kayan a madadinsa.
Misali:
– Kamfanin A ya naɗa Musa a matsayin wakilinsa.
– Ya ba shi izinin tallata kayansa a intanet.
– Sun amince cewa Musa zai karɓi kwamishan na ₦10,000 a kan kowace waya da ya sayar.
– Kwastoma ya sayi waya.
– Kamfanin A ya tura wayar kai tsaye zuwa ga kwastoman.
– Musa ya karɓi kwamishan ɗinsa bisa yarjejeniyar wakilci.
Wannan tsarin yana iya halatta domin Musa ba ya sayar da kayan a matsayin nasa; yana aiki ne a madadin mai kayan.
Sharuɗɗan sun haɗa da:
1. Mai kayan ya ba shi izinin wakilci tun kafin fara aikin.
2. A bayyana aikin da aka ba shi.
3. A san adadin kwamishan ko hanyar lissafa shi.
4. Kada a yi yaudara ga kwastoma.
5. A fayyace wanda zai ɗauki nauyin matsalar kaya, mayarwa ko lalacewa.
4. Hanya ta biyu: Mallakar kaya kafin sake sayarwa
Wata hanyar da za a iya amfani da ita ita ce mai shago ya fara sayen kayan daga dillali, ya mallake su, sannan ya sayar wa kwastoma.
Ba lallai ne ya ɗauki kayan ya kai su gidansa ba a kowane hali. Ana iya samun mallaka ta hanyar karɓa ta zahiri ko karɓa ta hukunci (constructive possession), gwargwadon irin kayan, yarjejeniyar da aka yi da yadda ake gudanar da kasuwanci.
Misali:
Musa ya sayi waya daga dillali, kuma dillalin ya tabbatar masa da cewa wayar ta zama tasa, yana da ikon sarrafa ta, kuma Musa ya ɗauki nauyin haɗarin da zai iya tasowa bayan mallakar.
Daga nan ne zai iya sayar da wayar ga kwastoma, sannan ya umarci dillalin ya tura ta kai tsaye zuwa ga kwastoman.
Muhimmin abu shi ne a tabbatar cewa mallakar Musa ta tabbata kafin ya sake sayar da wayar. Biyan kuɗi kawai ba lallai ya tabbatar da cewa ya mallaki kayan ba idan har yanzu dillalin yake da ikon sarrafa su da sayar da su ga wani.
5. Hanya ta uku: Sayarwa ta tsarin Bay’us-Salam
Bay’us-Salam wani nau’in ciniki ne da Shari’a ta amince da shi, inda mai saye yake biyan kuɗin kaya gaba ɗaya a lokacin yarjejeniya, amma a kawo masa kayan a wani lokaci na gaba.
Wannan hanya tana iya amfani a wasu nau’ikan Pre-order, idan kayan da ake sayarwa sun cika sharuɗɗan Salam.
Misali:
Musa ya karɓi odar buhunan shinkafa daga kwastoma. Sun amince da nau’in shinkafar, ingancinta, adadinta, farashinta da ranar da za a kawo ta.
Kwastoma ya biya cikakken kuɗin ciniki a lokacin kulla yarjejeniyar. Musa kuma ya ɗauki alhakin kawo kayan da suka dace da bayanin da aka amince da shi a ranar da aka tsara.
Wannan yana iya zama Bay’us-Salam idan an cika sharuɗɗansa.
Daga cikin sharuɗɗan Bay’us-Salam akwai:
1. A bayyana nau’in kayan da za a kawo.
2. A fayyace adadi da inganci.
3. A bayyana farashi tun farko.
4. A biya cikakken kuɗin ciniki a lokacin kulla yarjejeniyar, bisa ƙa’idojin Salam.
5. A ƙayyade lokacin isar da kaya.
6. Kayan su kasance waɗanda za a iya bayyana siffofinsu da adadinsu yadda za a kawar da rikici.
7. Kada yarjejeniyar ta ta’allaka da wani takamaiman abu guda da aka ware, wanda ba za a iya maye gurbinsa da makamancinsa ba.
8. Mai sayarwa ya ɗauki alhakin isar da kayan da suka dace da yarjejeniyar.
A tsarin Bay’us-Salam, ba a ɗaukar biyan wani ɓangare na kuɗi a matsayin cikakken biyan Salam idan ba a cika sharuɗɗan karɓar kuɗin ba.
Haka kuma, mai saye ba zai sake sayar da kayan Salam kafin ya karɓe su ba.
6. Shin Pre-order yana halatta?
Ba dukkan Pre-order yake da hukunci guda ɗaya ba.
Wasu nau’ikan Pre-order na iya halatta idan sun cika sharuɗɗan Bay’us-Salam.
Akwai kuma Pre-order da yake zama alƙawarin saye kawai, ba cikakkiyar yarjejeniyar sayarwa ba. A irin wannan yanayin, ya kamata a fayyace wa kwastoma cewa har yanzu ba a kulla sayarwa ta ƙarshe ba, kuma a bayyana lokacin da za a kammala cinikin.
Misali:
Musa ya sanar da kwastoma cewa zai iya samo masa wata waya a wani farashi. Kwastoman ya nuna sha’awa, amma ba su kulla cikakkiyar yarjejeniyar sayarwa ba tukuna.
Musa ya fara samo wayar, ya mallake ta, sannan suka kulla yarjejeniyar sayarwa.
Wannan ya bambanta da sayar da wayar a matsayin mallakar Musa tun kafin ya mallake ta.
Saboda haka, dole ne a san irin yarjejeniyar da aka yi, ba sunan Pre-order kawai ba.
7. Mene ne bambanci tsakanin Wakilci, Dillanci da Bay’us-Salam?
Tsari| Yadda yake aiki
Wakilci (Wakalah)| Mai kaya ya naɗa mutum ya sayar masa da kaya a madadinsa, bisa kwamishan ko kuɗin aikin da aka amince da shi.
Dillanci (Brokerage)| Mutum yana haɗa mai saye da mai sayarwa domin samun kwamishan da aka amince da shi.
Mallaka kafin sayarwa| Mai kasuwanci ya mallaki kaya kafin ya sake sayar da su.
Bay’us-Salam| Ana biyan cikakken kuɗin kaya tun farko, a bayyana siffofinsu da ranar isar da su, sannan a kawo su daga baya.
Waɗannan hanyoyi suna da bambancin tsarin yarjejeniya da nauyin da ke kan kowane ɓangare. Don haka, bai kamata a haɗa su wuri guda ba.
8. Yaushe Dropshipping yake iya zama haramun?
Dropshipping yana iya zama da matsalar Shari’a idan:
– Mai shago ya sayar da kaya a matsayin nasa alhali bai mallake su ba kuma ba wakilin mai kayan ba ne.
– Ya kulla yarjejeniyar sayarwa da kwastoma kafin ya mallaki kayan, ba tare da amfani da ingantaccen tsarin Salam ba.
– Bai da ikon tabbatar da isar da kayan.
– Ya ɓoye wa kwastoma muhimman bayanai game da kayan ko lokacin isarwa.
– Ya yi amfani da hoton kaya ko bayanan da ba su dace da ainihin kayan ba.
– Ya karɓi kuɗi amma bai da niyyar ko ikon cika yarjejeniyar.
Waɗannan abubuwa na iya jawo haramcin cinikin, yaudara da cin dukiyar mutane ba bisa gaskiya ba.
9. Mene ne ya kamata mai kasuwancin intanet ya kula da shi?
Kafin mutum ya fara Dropshipping ko Pre-order, ya kamata ya tabbatar da waɗannan abubuwa:
1. Ya san ko wakili ne, dillali ne ko mai sayarwa da kansa.
2. Ya samu izinin mai kaya idan zai yi aiki a matsayin wakili.
3. Ya fayyace wa kwastoma ainihin nau’in kayan.
4. Ya bayyana farashi da duk wasu kuɗaɗen da ake buƙata.
5. Ya bayyana lokacin isar da kaya.
6. Ya fayyace tsarin mayar da kaya idan sun samu matsala.
7. Idan zai yi amfani da Bay’us-Salam, ya cika sharuɗɗan wannan yarjejeniyar.
8. Kada ya karɓi kuɗin mutane ta hanyar yaudara ko alƙawarin da ba zai iya cikawa ba.
Haka kuma, idan ya samu rangwame ko diyya daga dillali saboda jinkirin isarwa, ya kamata a duba matsayin yarjejeniyar: idan wakili ne na kwastoma, wannan kuɗin na iya zama haƙƙin kwastoman; idan ya sayi kayan da kuɗinsa, ya mallake su sannan ya sake sayarwa, hukuncin na iya bambanta.
10. Kammalawa
Kasuwancin intanet da Dropshipping ba haramun ba ne kai tsaye. Abin da yake da muhimmanci shi ne tsarin da aka gina kasuwancin a kai.
Musulmi zai iya samun kuɗi ta hanyar wakilci, dillanci, mallakar kaya kafin sayarwa, ko kuma Bay’us-Salam idan an cika sharuɗɗansa.
Amma bai halatta mutum ya sayar da abin da bai mallaka ba, ba shi da izinin wakilci a kansa, kuma bai cika sharuɗɗan Salam ba.
Saboda haka, kafin mu buɗe shagon intanet ko mu karɓi kuɗin kwastoma, ya kamata mu san matsayinmu a cikin yarjejeniyar da kuma nauyin da Shari’a ta ɗora mana.
Manufarmu ita ce: Mu yi kasuwanci cikin gaskiya, mu kare haƙƙin kwastomomi, kuma mu nemi arzikin da Allah Ya halatta.
Madogara
1. Alƙur’ani Mai Girma — Suratun Nisa’i, aya ta 29.
2. Sunan Abi Dawud — Hadisi na 3503.
3. Jami’ at-Tirmidhi — Hadisi na 1232.
4. AAOIFI — Shari’ah Standard No. 10: Salam and Parallel Salam.
5. General Iftaa Department, Jordan — Fatwa No. 3754, Islamic Ruling on E-Commerce Dropshipping, 19 Maris 2023.
6. General Iftaa Department, Jordan — Fatwa No. 4026, Ruling on Refunds Received by an Intermediary in E-commerce, 4 Disamba 2025.
Alfijir Labarai Media Services
Mu bincika. Mu fahimta. Mu yi mu’amala bisa gaskiya da ƙa’idar Shari’a.
📢 KU BIBIYI ALFIJIR LABARAI
Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.
📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA
WhatsApp: +234 0701 111 3809
KIRA: +234 803 207 7835
🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag
📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f
ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce
© 2026 Alfijir Labarai Media Services
