Riba a Kasuwanci Kasuwancin Cryptocurrency a Musulunci: Bitcoin da Sauran Digital Assets — Halal ne ko Riba?

IMG 103121 191126 1795080690844

Fitowa ta 8

A ‘yan shekarun nan, kasuwancin kuɗaɗen dijital da aka fi sani da Cryptocurrency ya zama sananne a duniya. Wasu suna sayen Bitcoin da sauran kadarorin dijital domin su riƙe su na dogon lokaci, wasu kuma suna saye da sayarwa domin cin gajiyar sauyin farashi.

Haka kuma, wasu manhajojin zamani suna ba da damar samun kuɗi ta hanyar Staking, Crypto Lending, Futures da Leverage Trading.

Sai dai akwai tambayoyi masu muhimmanci da ya kamata Musulmi ya yi:

– Shin Bitcoin da sauran kuɗaɗen dijital dukiya ne a Musulunci?
– Shin saye da sayar da su ya halatta?
– Shin samun kuɗi daga canjin farashinsu Riba ce?
– Mene ne matsayin Futures, Leverage da Staking?
– Shin duk wata manhaja da take alƙawarin biyan riba daga Crypto tana aiki bisa ƙa’idojin Shari’a?

A wannan fitowa, za mu binciki waɗannan tambayoyi bisa ƙa’idojin Shari’a, tare da bayyana inda malamai da hukumomin fikihu suka bambanta.

1. Mene ne Cryptocurrency?

Cryptocurrency wani nau’in kadara ko kuɗin dijital ne da ake ƙirƙira da sarrafawa ta hanyar fasahar kwamfuta, musamman Blockchain.

Blockchain fasaha ce da ke adana bayanan mu’amaloli a cikin tsarin kwamfuta mai rarraba bayanai, ta yadda za a iya tantance tarihin mu’amala da mallakar wasu kadarorin dijital.

Misalan kadarorin da ake yawan tattaunawa a kansu sun haɗa da:

– Bitcoin (BTC): Kadarar dijital da ake musayar ta tsakanin mutane ba tare da wata hukuma guda ɗaya da ke fitar da ita ba.
– Ethereum (ETH): Kadarar dijital da ake amfani da ita a cikin tsarin Ethereum, ciki har da biyan kuɗin gudanar da wasu ayyukan cibiyar.
– Stablecoins: Kadarorin dijital da ake ƙoƙarin daidaita darajarsu da wani abu, kamar Dalar Amurka.
– Utility Tokens: Alamu na dijital da ake amfani da su wajen samun wani aiki ko hidima a cikin manhaja.
– Security Tokens: Alamu na dijital da za su iya wakiltar mallaka, bashi ko haƙƙin samun kuɗi daga wata kadara ko kamfani.

Ba duka waɗannan kadarori suke da manufa, tsarin mallaka ko yadda ake samun darajarsu iri ɗaya ba. Saboda haka, bai dace a yanke musu hukunci guda ɗaya ba tare da binciken kowannensu ba.

2. Shin Cryptocurrency dukiya ce a Musulunci?

Wannan shi ne ɗaya daga cikin manyan batutuwan da malamai da masana harkokin kuɗi suke tattaunawa a kai.

Wasu masana suna ganin cewa Cryptocurrency na iya zama dukiya (Māl) idan tana da darajar da mutane suke amincewa da ita, ana iya mallakarta, adanawa da musayar ta, kuma akwai damar amfani da ita ta hanyar da Shari’a ta yarda.

Wasu kuwa suna ganin cewa rashin tabbataccen tushen darajarta, sauyin farashi mai tsanani, haɗarin yaudara da rashin cikakken tsarin kariya na iya sa wasu nau’ikanta su ƙunshi gharar mai yawa da cutarwa.

A cikin Resolution No. 237 (8/24) ta shekarar 2019, Majalisar Ƙasa da Ƙasa ta Fiqhu (International Islamic Fiqh Academy) ta tattauna batun kuɗaɗen dijital, ciki har da Bitcoin, Ethereum da Ripple.

Majalisar ta bayyana cewa akwai tambayoyi da suke buƙatar ƙarin bincike, ciki har da ko Cryptocurrency dukiya ce da Shari’a ta amince da ita, ko kuma ana ɗaukarta a matsayin kuɗi, kadara ko wani nau’in dukiya ta dijital.

Saboda haka, majalisar ta ba da shawarar ci gaba da bincike da nazari. Ba ta yanke hukunci na ƙarshe cewa dukkan Cryptocurrency halal ne ko kuma haramun ba.

3. Shin sayen Bitcoin domin riƙewa ko sayarwa idan farashinsa ya ƙaru ya halatta?

A nan akwai bambancin ra’ayoyin malamai da hukumomin fatawa.

Wasu malamai da masana harkokin kuɗi suna ganin cewa idan aka ɗauki wani nau’in Cryptocurrency a matsayin dukiya mai daraja, ana iya yin ciniki da ita idan an cika sharuɗɗan mallaka, bayyananniyar yarjejeniya, isar da kadara da nisantar haramtattun mu’amaloli.

A gefe guda kuma, Dar al-Ifta ta Masar ta bayar da fatawa mai lamba 4205 a ranar 28 ga Disamba, 2017, inda ta hana mu’amala da Bitcoin saboda dalilan da ta bayyana, ciki har da gharar, rashin tabbas da haɗarin da take ganin cinikin yake ƙunshe da su.

Wannan fatawa ta shafi Bitcoin bisa yanayin da aka bincika a lokacin. Ba daidai ba ne a jingina mata hukuncin da ta yanke kan dukkan nau’ikan kadarorin dijital na yanzu ba tare da ƙarin bincike ba.

Saboda haka, mai son shiga wannan kasuwanci ya kamata ya san cewa akwai bambancin ra’ayi, kuma kada ya ɗauki ra’ayin da ya dace da burinsa kawai ba tare da binciken hujjojinsa ba.

4. Samun riba daga canjin farashin Crypto — Riba ce?

Idan mutum ya sayi wata kadara a farashi, ya mallake ta da gaske, sannan ya sayar da ita a wani farashi mafi girma, ƙarin kuɗin da ya samu ba ya zama Riba ta Shari’a kai tsaye.

Amma wannan ba yana nufin cewa duk cinikin Cryptocurrency ya halatta ba.

Dole ne a binciki:

1. Shin kadarar tana da halaccin amfani da manufa?
2. Shin mai sayarwa yana da ikon mallakar abin da yake sayarwa?
3. Shin mai saye yana samun mallaka da ikon amfani da kadarar?
4. Shin yarjejeniyar tana da bayyanannun sharuɗɗa?
5. Shin cinikin yana ƙunshe da yaudara, caca ko rashin tabbas mai yawa?
6. Shin ana bin dokokin ƙasar da ake gudanar da mu’amalar?

Saboda haka, bambanci yana tsakanin ribar cinikin kadara da ƙarin kuɗin da aka ɗora bisa rance. Samun riba daga bambancin farashi kaɗai ba ya tabbatar da cewa cinikin ya halatta.

5. Mene ne hukuncin Crypto Futures da Leverage?

Waɗannan hanyoyi ne da ake amfani da su wajen cinikin Cryptocurrency, amma suna iya ƙunsar matsalolin Shari’a.

Crypto Futures

Futures yarjejeniya ce da ake shiga domin saye ko sayar da wata kadara a wani lokaci na gaba, bisa farashin da aka tsara tun farko.

A tsarin Futures na kasuwannin zamani, musamman waɗanda ba a kai kadarar a zahiri ba, ana iya samun matsalolin rashin mallakar abin da ake sayarwa, jinkirta musayar abubuwan da aka yi ciniki a kansu, gharar da kuma hasashe mai kama da caca.

Saboda haka, yawancin tsarin Futures na yau da kullum suna buƙatar taka-tsantsan sosai. Amma ya kamata a binciki ainihin kwangilar kafin yanke hukunci a kan kowane tsari.

Leverage Trading

Leverage hanya ce da mutum yake amfani da kuɗin aro domin ya buɗe ciniki mai girma fiye da kuɗin da yake da shi.

Idan aron yana ɗauke da sharadin biyan ƙarin kuɗi saboda lokacin rancen, wannan ƙarin na iya zama Riba da aka haramta.

Haka kuma, wasu tsarin Leverage suna haɗa mutum da cinikin da ba shi da cikakkiyar mallaka ko isar da kadara, tare da haɗarin asarar kuɗi mai yawa.

Saboda haka, dole ne a binciki tsarin rancen da kwangilar cinikin. Ba sunan Leverage kaɗai ne zai isa ya tabbatar da hukuncin ba.

6. Mene ne matsayin Staking?

Staking wata hanya ce da ake amfani da ita a wasu cibiyoyin Blockchain masu tsarin Proof of Stake.

A wannan tsari, mai kadara yana sanya ko kulle wasu kadarorinsa domin taimakawa wajen tabbatar da ingancin mu’amaloli da tsaron cibiyar. A wasu lokuta, ana ba shi lada daga kuɗin mu’amala ko sabbin kadarorin da cibiyar ta ƙirƙira.

Sai dai akwai bambanci tsakanin:

– Staking na taimakawa wajen tabbatar da mu’amaloli a cibiyar Blockchain.
– Kulle kuɗin dijital a wata manhaja domin a ba mutum ƙarin kuɗi bisa wani tsarin rance ko yarjejeniya.

Ba za a iya ɗaukar waɗannan hanyoyi biyu a matsayin abu guda ba.

Dole ne a binciki yadda ake samun ladan, irin aikin da ake yi, wanda ke da ikon amfani da kadarar a lokacin da aka kulle ta, haɗarin asara da kuma ko akwai tabbacin ƙarin kuɗi bisa rance.

Saboda haka, ba daidai ba ne a ce duk Staking halal ne ko duk haramun ne ba tare da binciken tsarin da ake amfani da shi ba.

7. Mene ne matsayin Crypto Lending?

Crypto Lending yana nufin ba wa wani mutum ko kamfani Cryptocurrency a matsayin bashi, sannan a karɓi ƙarin kuɗi bisa yarjejeniyar rancen.

Idan mutum ya bayar da bashi da sharadin cewa za a mayar masa da kuɗinsa tare da ƙarin kuɗi saboda lokacin rancen, wannan yana cikin Riba da Shari’a ta haramta.

Misali, idan mutum ya ba wani Bitcoin guda ɗaya a matsayin bashi, sannan ya sharɗanta cewa za a mayar masa da Bitcoin guda ɗaya da ƙarin wani kaso saboda tsawon lokacin rancen, wannan ƙarin da aka sharɗanta yana da matsalar Riba.

Saboda haka, ya kamata a yi hattara da manhajojin da suke alƙawarin biyan mutum wani kaso tabbatacce na riba saboda kawai ya ajiye ko ya ba su kadarar dijital.

Dole ne a binciki ainihin yarjejeniyar, ba tallan manhajar kawai ba.

8. Shin Stablecoins da sauran Tokens suna da hukunci iri ɗaya da Bitcoin?

A’a, ba lallai ba ne.

Stablecoin na iya kasancewa an ɗaure darajarsa da Dalar Amurka ko wani abu. Amma dole ne a binciki ko da gaske akwai kadarar da ke goyon bayansa, yadda ake riƙe wannan kadarar, da haƙƙin wanda ya mallaki token ɗin.

Idan token yana wakiltar wani kaya, hannun jari ko wata kadara ta zahiri, to za a binciki irin wannan kadarar da tsarin mallakarta.

Haka kuma, Utility Token da ake amfani da shi wajen samun hidima a manhaja yana da bambanci da token da ke wakiltar bashi ko haƙƙin samun kuɗi.

Saboda haka, bai kamata a ɗauki sunan Cryptocurrency a matsayin cikakken bayani kan hukuncin dukkan nau’ikanta ba.

9. Matsayin dokokin Najeriya

A Najeriya, ana kula da harkokin kadarorin dijital ta hanyar dokoki da ƙa’idojin hukumomi daban-daban, gwargwadon nau’in kadarar da aikin da ake yi.

A ranar 18 ga Yuli, 2026, Fadar Shugaban Ƙasa ta sanar da rattaba hannu kan Presidential Executive Order on Virtual Assets Coordination, 2026, wanda ya kafa tsarin haɗin gwiwar hukumomi wajen kula da harkokin kadarorin dijital.

A ranar 5 ga Nuwamba, 2026, Babban Bankin Najeriya (CBN) ya fitar da ƙa’idojin gudanar da Non-Security Virtual Assets. Waɗannan ƙa’idoji sun shafi wasu nau’ikan Stablecoins, masu gudanar da ayyukan kadarorin dijital, da ayyukan biyan kuɗi, adanawa da musayar kadarorin da ba Securities ba.

A gefe guda kuma, Securities and Exchange Commission (SEC) tana da ƙa’idoji kan kadarorin dijital da suke wakiltar hannun jari, bashi ko wasu haƙƙoƙin zuba jari.

Wannan yana nufin cewa dole ne a duba irin kadarar da aikin da ake yi domin sanin wace hukuma ce take da ikon kula da shi.

Amma samun izinin gudanar da aiki daga wata hukuma ba ya nufin cewa dukkan ayyukan wannan manhaja sun zama halal a Musulunci. Dole ne a tantance su bisa ƙa’idojin Shari’a daban.

10. Mene ne ya kamata Musulmi ya bincika kafin ya zuba jari?

Kafin mutum ya saka kuɗinsa a kasuwar Cryptocurrency, ya kamata ya binciki waɗannan abubuwa:

1. Manufar kadarar: Me ake amfani da ita wajen yi?
2. Mallaka: Shin mutum zai mallaki kadarar da gaske, ko kawai zai ga lambobin kuɗi a manhaja?
3. Hanyar samun riba: Shin ribar daga saye da sayarwa ce, ko kuma daga rancen kuɗi mai ruwa?
4. Nau’in ciniki: Shin Spot Trading ne, Futures, Leverage ko wani tsari daban?
5. Haɗari da rashin tabbas: Shin akwai yiwuwar yaudara, rugujewar manhaja ko asarar dukkan jari?
6. Doka: Shin dandamalin da ake amfani da shi yana bin ƙa’idojin hukumomin da suka dace?
7. Shawarar masani: Shin an samu shawarar ƙwararren masani a fikihun mu’amaloli wanda ya fahimci fasahar kadarorin dijital?

Haka kuma, bai kamata mutum ya saka dukkan kuɗinsa a wani abu da bai fahimci yadda yake aiki ba, musamman idan ana alƙawarin samun riba mai yawa cikin ɗan lokaci.

11. Kammalawa

Cryptocurrency sabon fanni ne na mu’amalar kuɗi da yake buƙatar bincike mai zurfi. Ba daidai ba ne a ce dukkan nau’ikansa halal ne, haka kuma bai dace a jingina wa Majalisar Ƙasa da Ƙasa ta Fiqhu hukuncin haramta dukkan nau’ikansa ba, alhali ƙudurinta na shekarar 2019 ya buƙaci a ci gaba da bincike.

Abin da Musulmi ya kamata ya fahimta shi ne cewa neman riba ba laifi ba ne, amma dole ne a tabbatar da cewa hanyar samun ribar ta dace da Shari’a.

Dole ne a nisanci Riba, yaudara, caca, sayar da abin da ba a mallaka ba da duk wata mu’amala da ke cutar da mutane.

Manufarmu ita ce: Ba wai kawai mu nemi riba ba, mu tabbatar da cewa hanyar da muka bi wajen samun ta halal ce.

Madogara

1. Alƙur’ani Mai Girma — Suratul Baƙara, aya ta 275.
2. International Islamic Fiqh Academy — Resolution No. 237 (8/24), Electronic Currencies, 2019.
3. Dar al-Ifta Egypt — Fatwa No. 4205, Hukuncin Mu’amala da Bitcoin, 28 Disamba 2017.
4. Farukh Habib da Ahmed Jawa — “Crypto Staking from the Shariah Perspective,” 2024.
5. Central Bank of Nigeria — Regulations for the Operations of Non-Security Virtual Assets in Nigeria, 5 Nuwamba 2026.
6. Securities and Exchange Commission Nigeria — Rules on Issuance, Offering Platforms and Custody of Digital Assets.

Alfijir Labarai Media Services

Mu bincika. Mu fahimta. Mu yi mu’amala bisa gaskiya da ƙa’idar Shari’a.

📢 KU BIBIYI ALFIJIR LABARAI

Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.

📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA

WhatsApp: +234 0701 111 3809
KIRA: +234 803 207 7835

🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag

📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f

ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce

© 2026 Alfijir Labarai Media Services

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *