Halin da ake Ciki a Fannin Ilimi a Najeriya da Sauran Jihohi — 2026
Fitowa ta 11 | Bincike na Musamman daga Alfijir Labarai
Gabatarwa
A Najeriya, dubban matasa na shiga shirye-shiryen koyon sana’o’i da nufin samun ƙwarewar da za ta taimaka musu wajen neman aikin yi ko kafa sana’o’insu da kansu.
Daga cikin manyan shirye-shiryen da Gwamnatin Tarayya ta ƙaddamar akwai shirin Technical and Vocational Education and Training (TVET) na Ma’aikatar Ilimi ta Tarayya, wanda aka tsara domin bai wa matasa horon sana’o’i da suka dace da buƙatun kasuwar aiki.
Sai dai babban abin da ya kamata a tambaya ba wai mutane nawa ne suka shiga horon ba ne kawai. Tambayar ita ce: Bayan sun kammala, me ke faruwa da rayuwarsu?
Shin suna samun aikin yi? Shin suna iya kafa sana’o’insu? Shin kayan aikin da aka yi musu alƙawari suna isa hannunsu? Kuma akwai tsarin bibiyar makomarsu bayan kammala horo?
Waɗannan su ne tambayoyin da wannan bincike na Alfijir Labarai ya mayar da hankali a kansu.
87,701 sun kammala zangon farko: Mene ne mataki na gaba?
A ranar 19 ga Nuwamba, 2026, Ma’aikatar Yaɗa Labarai da Wayar da Kan Jama’a ta Tarayya ta sanar cewa masu horo 87,701 sun kammala zangon farko na shirin TVET.
Sanarwar ta kuma bayyana cewa an shigar da ƙarin masu koyo 150,000 cikin zangon horo na biyu, bayan shirin ya samu kusan aikace-aikace miliyan 1.5.
Masu horon zangon farko sun samu koyarwa a fannoni daban-daban da suka haɗa da walda da ƙera ƙarfe, aikin lantarki, gyaran motoci, saka na’urorin hasken rana, ɗinki, baƙi da yawon buɗe ido, fasahar sadarwa da noma.
Gwamnati ta bayyana cewa ta fara rabon kayan fara sana’a ga waɗanda suka kammala horon, domin taimaka musu su kafa sana’o’insu da samun kuɗin shiga.
Haka kuma, an bayyana cewa waɗanda suka koyi sana’o’in da ba su da kayan aiki na musamman da ake iya rabawa, ciki har da wasu fannoni na kiwo da kiwon kifi, za su iya samun tallafin kuɗi.
Wannan sanarwa muhimmin mataki ne a tarihin shirin. Amma akwai tambayoyi da suka shafi sakamakon horon da har yanzu ba a samu cikakkun bayanai a kansu ba.
Nawa daga cikin waɗannan mutane 87,701 suka samu aikin yi? Nawa suka kafa sana’o’insu? Nawa suka cancanci karɓar kayan fara sana’a, kuma nawa daga cikinsu sun riga sun karɓa?
Kammala horo ba yana nufin samun kayan aiki kai tsaye ba
Wani muhimmin bayani da ya fito a rahoton jaridar The Guardian na 19 ga Nuwamba, 2026, shi ne cewa rabon kayan fara sana’a yana gudana ne a matakai, bisa kammala tantance ƙwarewa da tabbatar da cancantar waɗanda za su amfana.
Haka kuma, an bayyana cewa kammala horo, samun takardar shaidar ƙwarewa da cancantar karɓar kayan fara sana’a matakai ne daban-daban.
Wannan bambanci yana da muhimmanci, domin yana nuna cewa ba za a ɗauka cewa dukkan masu kammala horo 87,701 sun riga sun karɓi kayan aiki ba.
A ranar 20 ga Nuwamba, 2026, jaridar Punch ta ruwaito cewa an fara rabon kayan fara sana’a ga masu kammala horon TVET 7,000 a Jihar Legas.
Wannan rahoto yana nuna cewa ana aiwatar da rabon a wasu wurare, amma ba ya tabbatar da cewa an riga an kammala rabon ga dukkan waɗanda suka cancanta a faɗin ƙasar.
Saboda haka, ya dace a samu cikakken bayanin adadin waɗanda suka karɓi kayan aiki a kowace jiha, waɗanda har yanzu suke jira, da kuma yadda ake tantance masu cancanta.
Shin waɗanda suka kammala horon sun samu aikin yi?
Wannan ita ce babbar tambayar da ke tsakiyar bincikenmu.
A lokacin da ake ƙaddamar da shirye-shiryen koyon sana’o’i, ana yawan jaddada cewa za su taimaka wajen rage rashin aikin yi, ƙara yawan ƙwararrun ma’aikata da kuma samar da hanyoyin dogaro da kai.
Amma auna nasarar irin wannan shiri yana buƙatar bayanan da za su nuna abin da ya faru bayan horo.
Misali:
– Nawa ne suka samu aikin yi a kamfanoni ko cibiyoyi?
– Nawa ne suka kafa sana’o’insu da kansu?
– Nawa ne ke amfani da ƙwarewar da suka koya wajen samun kuɗin shiga?
– Nawa ne ba su samu damar yin amfani da ƙwarewarsu ba?
– Wane irin ƙalubale ne suka fuskanta bayan kammala horo?
A binciken da muka gudanar, ba mu samu cikakken alkaluman ƙasa baki ɗaya da ke nuna adadin waɗanda suka samu aikin yi ko suka kafa sana’a daga cikin masu kammala zangon farko 87,701 ba.
Wannan ba hujja ba ce cewa ba wanda ya samu aiki. Haka kuma, ba hujja ba ce cewa dukkan su sun samu nasara.
Abin da yake nufi shi ne akwai buƙatar gwamnati ta fitar da cikakkun bayanai domin jama’a su iya tantance ainihin sakamakon shirin.
Kayan aiki kaɗai sun isa wajen kafa sana’a?
Samun kayan aiki mataki ne mai muhimmanci, amma kafa sana’a mai ɗorewa yana buƙatar wasu abubuwa.
Misali, matashin da ya koyi aikin lantarki na iya buƙatar kayan aiki masu inganci, wurin aiki, samun kwastomomi da kuma damar samun ƙarin horo.
Haka ma mai ɗinki, mai gyaran motoci ko mai sana’ar walda na buƙatar kayan aiki, jari, ingantaccen wutar lantarki, kasuwa da kyakkyawar alaƙa da masu neman ayyuka.
Saboda haka, ya kamata a binciki ko shirin TVET yana da tsarin haɗa waɗanda suka kammala horo da kamfanoni, cibiyoyin kasuwanci, ƙungiyoyin sana’o’i da masu samar da jari.
Haka kuma, yana da muhimmanci a san ko waɗanda suka karɓi kayan aiki suna samun tallafin fasaha da shawara bayan fara sana’a.
Tallafin kuɗi da bibiyar waɗanda suka kammala horo
A watan Oktoba 2026, Ministan Ilimi, Dr Maruf Tunji Alausa, ya bayyana cewa masu horo suna samun Naira 30,000 a kowane wata, yayin da cibiyoyin horo ke samun Naira 50,000 ga kowane ɗalibi a wata domin gudanar da horon.
Ministan ya kuma bayyana cewa an ƙarfafa tantance halartar masu horo ta hanyar amfani da tsarin biometric domin tabbatar da gaskiya wajen biyan kuɗi.
Sai dai waɗannan bayanai sun shafi lokacin gudanar da horo ne. Babbar tambayar da ke gabanmu ita ce: Bayan kammala horo, wane tsarin tallafi ne ake da shi domin taimaka wa matasa su samu aikin yi ko su kafa sana’a?
A ranar 19 ga Nuwamba, 2026, Voice of Nigeria ta ruwaito cewa Ministan ya bayyana aniyar ƙarfafa tsarin tantance ƙwarewa, bayar da takardar shaidar sana’a, bibiyar aikin yi da tallafin kafa sana’a.
Wannan mataki yana da muhimmanci, amma jama’a na buƙatar samun bayanan yadda za a aiwatar da shi, lokacin da za a fara, da kuma yadda za a fitar da sakamakonsa.
Yadda za a auna nasarar TVET
A ganina, ya kamata a riƙa auna nasarar shirin ta wasu muhimman ma’aunai:
1. Adadin waɗanda suka kammala horo kuma suka samu takardar shaidar ƙwarewa.
2. Adadin waɗanda suka samu aikin yi bayan horo.
3. Adadin waɗanda suka kafa sana’o’insu da kansu.
4. Yawan waɗanda suka karɓi kayan fara sana’a.
5. Adadin waɗanda suka samu tallafin kuɗi a maimakon kayan aiki.
6. Yawan waɗanda suka ci gaba da sana’arsu bayan watanni shida ko shekara guda.
7. Kuɗin shiga da waɗanda suka kammala horon ke samu daga sana’o’insu.
8. Yawan cibiyoyin horo da ke da haɗin gwiwa da kamfanoni da ma’aikatu.
Waɗannan bayanai za su taimaka wajen bambanta yawan waɗanda aka horar da kuma ainihin tasirin horon ga rayuwarsu.
Tambayoyin da har yanzu ke buƙatar amsa
A wannan bincike, Alfijir Labarai na ganin ya dace a samu cikakkun bayanai kan waɗannan batutuwa:
1. Daga cikin masu horo 87,701 da gwamnati ta ce sun kammala zangon farko, nawa ne suka samu aikin yi?
2. Nawa ne suka kafa sana’o’insu da kansu?
3. Nawa ne suka karɓi kayan fara sana’a, kuma nawa ne har yanzu suke jira?
4. Nawa ne suka cancanci tallafin kuɗi maimakon kayan aiki?
5. Shin akwai cikakken tsarin bibiyar waɗanda suka kammala horo bayan watanni uku, shida ko shekara guda?
6. Shin akwai bayanan da ke nuna yadda shirin ya taimaka wa matasa a kowace jiha?
7. Ta yaya gwamnati ke tabbatar da cewa kayan aikin da aka raba suna taimaka wa masu karɓa wajen samun kuɗin shiga?
Waɗannan tambayoyi ba zargi ba ne. Tambayoyi ne na bincike da neman bayanan da za su taimaka wa jama’a tantance sakamakon wani shiri da ake gudanarwa da kuɗin gwamnati.
Kammalawa: Nasarar horo tana bayyana ne bayan kammalawa
Kammala horon sana’a babban mataki ne, amma ba shi ne ƙarshen tafiya ba.
Babbar nasarar shirin TVET za ta fi bayyana ne idan waɗanda suka kammala horon suka samu damar amfani da ƙwarewarsu wajen samun aikin yi, kafa sana’o’insu da samar da kuɗin shiga.
Sanarwar kammala horon mutane 87,701 da fara rabon kayan sana’a wani muhimmin ci gaba ne da gwamnati ta bayyana. Amma domin auna ainihin tasirin shirin, ana buƙatar cikakkun alkaluma kan waɗanda suka samu aikin yi, suka fara sana’a, suka karɓi kayan aiki da kuma waɗanda har yanzu suke jiran tallafi.
A ƙarshe, tambayar da ya kamata a riƙa yi ba wai mutane nawa aka horar ba ce kawai, sai dai:
Mutane nawa ne horon ya taimaka musu su canza rayuwarsu?
Domin horar da matasa abu ne mai muhimmanci, amma taimaka musu su samu abin dogaro da kai shi ne babban gwajin nasarar shirin.
KOWA YA BAR GIDA! — Bincike na Musamman daga Alfijir Labarai.
Manazarta
1. Federal Ministry of Information and National Orientation, 19 November 2026: FG Graduates 87,701 TVET Trainees, Admits 150,000 New Learners, Distributes Starter Kits.
2. The Guardian Nigeria, 19 November 2026: 87,701 Nigerians Graduate from TVET Programme as 1.49m Seek Admission.
3. Voice of Nigeria, 19 November 2026: Nigeria Graduates 87,701 TVET Beneficiaries, Distributes Starter Kits.
4. Voice of Nigeria, October 2026: Nigeria Trains Nearly 250,000 in Technical, Vocational Skills.
5. Punch Newspapers, 20 November 2026: FG Equips 7,000 Lagos TVET Graduates to Start Businesses.
📢 KU BIBIYI ALFIJIR LABARAI
Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.
📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA
WhatsApp: +234 0701 111 3809
KIRA: +234 803 207 7835
🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag
📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f
ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce
© 2026 Alfijir Labarai Media Services
