KANO BUDGET WATCH
FITOWA TA 5
Ruwa shi ne ginshiƙin rayuwa, tsafta da lafiyar al’umma. A Jihar Kano, matatun ruwa na Challawa da Tamburawa suna daga cikin muhimman cibiyoyin da ake sa ran za su taimaka wajen samar da ruwan sha ga mazauna birnin Kano da yankunan da ke kewaye da shi.
A shekarar 2026, Gwamnatin Jihar Kano ta sanar da wani babban shiri na gyaran matatun ruwan biyu da wasu muhimman sassan rarraba ruwa. Sai dai bayanan da aka wallafa game da kuɗin shirin sun nuna bambanci da ya kamata a fayyace.
Rahoton da jaridar The Star ta wallafa a ranar 7 ga Mayu, 2026, ya ambaci kwangiloli da jimillar kuɗinsu ta kai ₦21.29 biliyan. A gefe guda kuma, sanarwar Gwamnatin Jihar Kano ta ranar 29 ga Mayu, 2026, ta ambaci ₦21.89 biliyan.
Binciken KANO BUDGET WATCH na wannan fitowa yana nazarin abin da waɗannan takardu da rahotanni suka bayyana, abin da ba su tabbatar ba, da kuma bayanan da ya kamata hukumomin da abin ya shafa su bayar domin jama’a su fahimci ainihin halin da aikin yake ciki.
1. KWANGILAR ₦21.29 BILIYAN: ME RAHOTANNIN FARKO SUKA BAYYANA?
A ranar 7 ga Mayu, 2026, jaridar The Star ta wallafa rahoton da ya bayyana cewa Gwamnatin Jihar Kano ta sanya hannu kan kwangilolin gyaran muhimman cibiyoyin samar da ruwa da jimillar kuɗinsu ta kai ₦21.29 biliyan.
A cewar rahoton, rabon kuɗin shi ne:
– ₦9.9 biliyan: An danganta wannan adadi da aikin gyaran matatar ruwan Tamburawa da tashar famfon da ke kai mata ruwan da ake sarrafawa.
– ₦11.39 biliyan: An danganta wannan adadi da aikin gyaran tashar famfon ruwan Challawa, matatar ruwanta da kuma maido da ayyukan tafkunan ruwan Goron Dutse.
Jimillar waɗannan adadi ita ce ₦21.29 biliyan.
Rahoton ya kuma bayyana cewa an tsara kammala ayyukan cikin watanni takwas. Wannan shi ne lokacin da rahoton ya ambata; ba hujja ba ce cewa an kammala aikin ko kuma cewa dukkan ayyukan suna tafiya bisa jadawali.
Madogara: The Star, 7 ga Mayu, 2026; Peoples Daily, 8 ga Mayu, 2026.
2. SANARWAR GWAMNATI TA AMBACI ₦21.89 BILIYAN
A ranar 29 ga Mayu, 2026, Gwamnatin Jihar Kano ta wallafa sanarwar da ta bayyana cewa an amince da ₦21.89 biliyan domin gyara da inganta matatun ruwa na Challawa da Tamburawa.
Sanarwar ta bayar da wannan rabon:
– ₦9.9 biliyan: Domin aikin Challawa.
– ₦11.99 biliyan: Domin aikin Tamburawa.
Jimillar waɗannan adadi ita ce ₦21.89 biliyan.
Wannan bayanin ya bambanta da rahoton kwangilar da aka wallafa a farkon watan Mayu, wanda ya danganta ₦9.9 biliyan da Tamburawa, sannan ₦11.39 biliyan da ayyukan Challawa da Goron Dutse.
A nan akwai abubuwa biyu da ya kamata a ware:
Na farko, jimillar kuɗin da aka bayyana ta bambanta da ₦600 miliyan.
Na biyu, rabon kuɗin ga Challawa da Tamburawa ma ya bambanta tsakanin bayanan da aka wallafa.
Duk da haka, bambancin nan ba ya tabbatar da cewa an karkatar da kuɗi ko an aikata laifi. Yana nuna cewa ana buƙatar a duba takardun amincewa, kwangiloli da jadawalin kuɗaɗen ayyukan domin sanin ko an yi gyaran adadi, an haɗa wasu ayyuka, ko kuma akwai kuskure a ɗaya daga cikin bayanan da aka wallafa.
Har yanzu, ba mu da takardun kwangila na asali da za su ba mu damar yanke hukunci kan dalilin wannan bambanci.
Madogara: Gwamnatin Jihar Kano, sanarwa mai taken “Gov. Yusuf Assures Improved Water Supply in Kano”, 29 ga Mayu, 2026.
3. KASAFIN 2026: NAWA AKA WARE WA AYYUKAN CHALLAWA?
Kasafin Kuɗin Jihar Kano na shekarar 2026 yana da wani layin kasafi da aka bayyana da sunan “Technical Services Challawa”, ƙarƙashin Hukumar Ruwa ta Jihar Kano.
Bayanan kasafin da aka duba sun nuna:
– Kasafin da aka yi wa gyara na shekarar 2025: ₦250 miliyan.
– Kuɗin da aka nuna a matsayin aiwatarwar Janairu zuwa Agusta 2025: ₦0.
– Kasafin da aka amince da shi na shekarar 2026: ₦1.125 biliyan.
Wannan bayanin yana nuna adadin da aka ware a wannan layin kasafin. Amma akwai muhimmin bambanci da ya kamata a fahimta: layin kasafin “Technical Services Challawa” ba lallai ne ya zama kwangilar gyaran Challawa da aka sanar a watan Mayu ba.
Saboda haka, ba daidai ba ne a ɗauki ₦1.125 biliyan a matsayin jimillar kuɗin kwangilar gyaran Challawa ba tare da wata takarda da ta tabbatar da alaƙar su ba.
Haka kuma, kasancewar an ware kuɗi a kasafi ba ya tabbatar da cewa an saki kuɗin gaba ɗaya, an biya ɗan kwangila, ko an kammala aikin da aka ware kuɗin domin sa.
Domin samun cikakken bayani, ana buƙatar jadawalin sakin kuɗi, bayanan biyan kuɗi da rahoton aiwatar da aikin.
Madogara: Kasafin Kuɗin Jihar Kano na 2026 da aka amince da shi.
4. HALIN SAMAR DA RUWA: ME HUKUMAR TA BAYYANA?
Rahoton Peoples Daily na 8 ga Mayu, 2026, ya nakalto bayanin kwamishinan da ke kula da harkokin ruwa a lokacin, inda aka bayyana cewa matatar Tamburawa tana aiki da kusan kashi 27 cikin ɗari na ƙarfin da aka tsara mata, yayin da Challawa ke aiki da ƙasa da kashi 30 cikin ɗari.
Rahoton ya bayyana cewa ana sa ran gyaran cibiyoyin zai taimaka wajen dawo da ƙarfin samar da ruwa da aka tsara wa matatun biyu.
Waɗannan alkaluma bayanai ne da aka danganta ga jami’in gwamnati a rahoton jaridar. Ba mu gabatar da su a matsayin sakamakon gwajin da Alfijir Labarai ta gudanar da kanta ba.
Domin sanin halin da ake ciki yanzu, ya dace Hukumar Ruwa ta bayyana:
– Adadin ruwan da Challawa ke samarwa a kowace rana.
– Ƙarfin samar da ruwan da aka tsara wa matatar.
– Ko aikin gyaran ya fara, matakin da aka kai da ranar da ake sa ran kammalawa.
– Ko ana kai ruwan da ake sarrafawa ga al’ummomin da ake sa ran za su amfana.
– Rahotannin kula da kayan aiki da gyare-gyaren da aka gudanar.
Ba tare da waɗannan bayanai ba, ba za a iya tabbatar da ainihin ci gaban aikin ko tasirinsa ga samar da ruwa ba.
5. INGANCIN RUWA: ME BINCIKEN NIGERIA HEALTH WATCH YA NUNA?
A wani bincike da Nigeria Health Watch ta wallafa a watan Oktoba, 2026, ta bayyana korafe-korafen wasu mazauna Kano game da rashin wadatar ruwa da kuma sauyin launin ruwan da suke samu.
Binciken ya kuma tattauna sakamakon gwaje-gwajen wasu samfuran ruwa da aka tattara a wani yanki na Kano. Rahoton ya nuna cewa gwajin wani samfurin da aka kai asibitin Murtala Muhammad General Hospital ya bayar da sakamako dabam da gwajin wani samfurin da aka kai Grand Consultancy Ltd.
A cewar rahoton, gwajin farko bai nuna wata matsalar da aka gano a gwajin da aka gudanar ba, yayin da gwajin na biyu ya nuna alamun gurɓatar ruwa da suka haɗa da total coliform da E. coli.
Wajibi ne a fahimci iyakar waɗannan sakamako. Gwajin samfurin ruwa daga wani wuri ba ya tabbatar da cewa dukkan ruwan da Challawa ke samarwa yana da matsala. Haka kuma, sakamakon samfurin da bai nuna matsala ba ba ya tabbatar da cewa dukkan ruwan da al’umma ke amfani da shi a kowane lokaci yana da aminci.
Domin a iya tantance halin ingancin ruwan da Challawa ke samarwa, ana buƙatar sakamakon gwaje-gwaje na hukuma, bayanan wuraren da aka ɗauki samfuran, kwanakin gwajin da kuma matakan da aka ɗauka idan an gano matsala.
Rahoton Nigeria Health Watch ya kuma bayyana cewa an nemi wasu bayanai daga Hukumar Ruwa ta Jihar Kano ta hanyar buƙatar bayanai bisa dokar ’yancin samun bayanai. Daga cikin bayanan da aka nema akwai takardun kwangila, bayanan biyan kuɗi, sakamakon gwajin ingancin ruwa, bayanan gyare-gyare da korafe-korafen jama’a.
Wannan rahoto na biyu ne da ya kamata a yi amfani da shi a matsayin madogarar tambayoyin bincike, ba a matsayin madadin takardun hukuma da har yanzu ake buƙatar samu ba.
Madogara: Nigeria Health Watch, “Why Does Water in Parts of Kano Look ‘Thick Like Coffee’?”, Oktoba 2026.
6. ABIN DA YA KAMATA A BAMBANTA
A irin wannan bincike na kuɗaɗen jama’a, akwai matakai daban-daban da bai kamata a haɗa su wuri guda ba:
Ware kuɗi a kasafi: Yana nuna adadin da aka tanada a kasafin kuɗi.
Amincewa da aikin: Yana nuna cewa gwamnati ta amince da gudanar da aikin.
Bayar da kwangila: Yana nuna cewa an ba wani ɗan kwangila aikin bisa yarjejeniya.
Sakin kuɗi: Yana nuna kuɗin da gwamnati ta bayar domin aiwatar da aikin.
Biyan ɗan kwangila: Yana buƙatar bayanan biyan kuɗi da za su nuna abin da aka biya da dalilinsa.
Aiwatar da aikin: Yana buƙatar rahotannin ci gaban aiki, binciken inganci da tabbacin abin da aka yi.
Kammalawa da miƙa aiki: Yana buƙatar takardun kammalawa, rahoton duba aiki da bayanan miƙa shi ga hukumar da za ta kula da shi.
Saboda haka, sanarwar amincewa da kwangila ba ta wadatar wajen tabbatar da cewa an kashe duk kuɗin, an kammala aikin ko an inganta samar da ruwa.
7. TAMBAYOYIN DA ALFIJIR LABARAI KE NEMA AMSA
Domin fayyace waɗannan batutuwa, Alfijir Labarai na neman bayani daga Hukumar Ruwa ta Jihar Kano da Ma’aikatar Albarkatun Ruwa ta jihar.
1. Mene ne ainihin jimillar kuɗin kwangilolin da suka shafi Challawa, Tamburawa da Goron Dutse? Shin jimillar ita ce ₦21.29 biliyan ko ₦21.89 biliyan, kuma me ya sa bayanan da aka wallafa suka bambanta?
2. Wane adadi ne aka amince da shi musamman domin Challawa, kuma wane adadi ne aka ware domin Tamburawa da Goron Dutse? Za a iya samun takardun kwangiloli da cikakken rabon ayyukan?
3. Nawa ne aka saki daga cikin kuɗin kwangilolin, nawa aka biya ’yan kwangila, kuma wane mataki aka kai na aiwatar da ayyukan?
4. Yaushe aka fara ayyukan, mene ne lokacin kammalawa da aka amince da shi, kuma akwai rahoton ci gaban aiki na baya-bayan nan?
5. Wane adadin ruwa Challawa ke samarwa a kullum a halin yanzu, kuma za a iya samun bayanan samar da ruwa kafin aikin da bayan fara gyaran?
6. Shin Hukumar Ruwa za ta samar da sakamakon gwaje-gwajen ingancin ruwan Challawa na baya-bayan nan, tare da bayanan wuraren da aka ɗauki samfuran da matakan da aka ɗauka idan an gano matsala?
7. Za a iya samun bayanan duba aikin, takardun biyan kuɗi, rahotannin sa ido da takardun kammalawa idan an kammala wani ɓangare na aikin?
Wadannan tambayoyi an tsara su ne domin samun bayanan da za a iya tantancewa, ba domin ɗora zargi ga wata hukuma ko wani mutum ba.
8. KAMMALAWA: JAMA’A NA BUƘATAR BAYANAI MASU TABBAS
Binciken KANO BUDGET WATCH na Fitowa ta 5 ya gano cewa akwai bambanci tsakanin alkaluman kuɗin aikin gyaran matatun ruwa da aka wallafa a watan Mayu, 2026.
Rahoton The Star da Peoples Daily sun ambaci jimillar ₦21.29 biliyan, tare da danganta ₦9.9 biliyan da Tamburawa da ₦11.39 biliyan da ayyukan Challawa da Goron Dutse. Sanarwar Gwamnatin Jihar Kano kuwa ta ambaci ₦21.89 biliyan, tare da danganta ₦9.9 biliyan da Challawa da ₦11.99 biliyan da Tamburawa.
Haka kuma, kasafin 2026 yana da wani layi mai suna “Technical Services Challawa” da aka ware wa ₦1.125 biliyan. Amma har yanzu ana buƙatar takardu domin tabbatar da ko wannan layin yana da alaƙa kai tsaye da kwangilar gyaran da aka sanar.
Game da ingancin ruwa, binciken Nigeria Health Watch ya nuna muhimmancin samun sakamakon gwaje-gwaje masu inganci da bayanan hukuma domin fahimtar abin da mazauna wasu yankuna suka fuskanta.
A halin yanzu, bayanan da aka duba ba su isa su tabbatar da cewa an karkatar da kuɗi, an aikata almundahana ko an kammala aikin ba. Abin da suke tabbatarwa shi ne akwai bambance-bambance a bayanan da aka wallafa da kuma buƙatar ƙarin takardu da bayani daga hukumomin da abin ya shafa.
Alfijir Labarai za ta ci gaba da bin diddigin wannan batu bisa hujjoji, adalci da ƙa’idojin aikin jarida, domin jama’a su fahimci yadda ake amfani da kuɗaɗen gwamnati wajen inganta samar da ruwan sha a Jihar Kano.
KANO BUDGET WATCH — Mu bincika kasafi. Mu tantance kwangila. Mu nemi hujja. Mu bayyana abin da bayanai suka tabbatar.
📢 KU BIBIYI ALFIJIR LABARAI
Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.
📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA
WhatsApp: +234 0701 111 3809
KIRA: +234 803 207 7835
🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag
📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f
ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce
© 2026 Alfijir Labarai Media Services
