NOMA TUSHEN ARZIKI
Fitowa ta 5
Daga farashin sayarwa zuwa asarar amfanin gona: me ya kamata a yi domin manomi ya amfana da aikin da ya yi?
Talata, 3 ga Nuwamba, 2026
ALFIJIR LABARAI
Noma na daga cikin muhimman hanyoyin samar da abinci da samun kuɗin shiga a Jihar Kano. Amma nasarar manomi ba ta tsaya ga yawan amfanin gonar da ya samu ba. Haka kuma, girbi mai yawa ba ya nufin cewa manomi zai samu riba mai yawa.
A wasu lokuta, manomi na iya kashe kuɗi wajen sayen iri, taki, magungunan gona, ban ruwa, ɗaukar ma’aikata da sufuri, amma ya fuskanci matsalar samun kasuwa ko kuma lalacewar amfanin gonarsa kafin sayarwa.
Wannan ya sa tambaya mai muhimmanci ta taso: shin muna auna nasarar noma ne da yawan amfanin gona kawai, ko kuma da ribar da manomi ya samu bayan cire duk kuɗaɗen da ya kashe?
A wannan fitowa, Alfijir Labarai ya duba bincike kan asarar albasa a wasu ƙananan hukumomin Kano da kuma rahoton ƙorafin ƙungiyar masu noman tumatir game da matsalar kasuwa da rashin isassun kamfanonin sarrafa amfanin gona.
1. Abin da bincike ya nuna kan asarar albasa a Kano
Wani bincike da Muhammad Bello da A. U. Yakubu suka wallafa a shekarar 2023 a mujallar Journal of Agriculture and Environment ya yi nazari kan asarar albasa a ƙananan hukumomin Kura, Bunkure da Garun Malam.
Binciken ya tattara bayanai daga manoman albasa 195, dillalai masu sayen kaya da yawa 54, da dillalan da ke sayarwa kai tsaye 127.
Sakamakon binciken ya nuna cewa asarar albasa na iya faruwa a matakai daban-daban na samarwa da kasuwancinta, ciki har da lokacin girbi, sufuri da tallace-tallace. Binciken ya kuma bayyana cewa amfani da wasu fasahohin rage asara bai bazu sosai tsakanin waɗanda aka yi nazari a kansu ba.
Wannan yana nuna muhimmancin inganta yadda ake girbe albasa, ɗaukar ta zuwa kasuwa da kuma adana ta.
Sai dai yana da muhimmanci a fahimci cewa binciken ya shafi yankunan da aka yi nazari a kansu ne. Ba za a ɗauki sakamakonsa a matsayin cikakken ma’aunin halin da dukkan manoman albasa na Kano suke ciki a yau ba.
2. Matsalar samun kasuwa: ƙorafin ƙungiyar masu noman tumatir
A ranar 13 ga Mayu 2026, TheDiggerNews ta wallafa rahoto kan kiran da Ƙungiyar Masu Noman Tumatir, Masu Sarrafawa da ’Yan Kasuwa ta Jihar Kano ta yi na samar da ƙarin masana’antun sarrafa tumatir.
A cewar rahoton, shugaban ƙungiyar, Sani Danladi-Yadakwari, ya bayyana ƙarancin kamfanonin sarrafa tumatir da masu karɓar amfanin gona a matsayin manyan ƙalubalen da manoma ke fuskanta.
Rahoton ya nakalto shi yana cewa wasu manoma kan kai tumatir ɗinsu wajen Kano, har ma wasu lokuta wajen ƙasar, domin neman masu saye.
Wannan ƙorafi yana nuna cewa samar da amfanin gona kaɗai ba ya wadatarwa idan babu ingantacciyar hanyar kai shi kasuwa ko sarrafa shi kafin ya lalace.
Amma ya kamata a fayyace cewa wannan bayani ƙorafi ne da shugaban ƙungiyar ya bayyana a rahoton. Ba sabon binciken da Alfijir Labarai ya gudanar kai tsaye a gonaki ko kasuwannin Kano ba ne.
3. Me ya sa yawan girbi ba ya tabbatar da samun riba?
A fannin noma, ribar manomi tana da alaƙa da kuɗin da ya kashe, adadin amfanin gonar da ya sayar, farashin da ya samu da kuma duk wani asarar da ta faru kafin sayarwar.
Misali, idan manomi ya kashe kuɗi wajen shirya gona, sayen iri da taki, ban ruwa, ɗaukar ma’aikata da sufuri, dole ne kuɗin da ya samu daga sayar da amfanin gonarsa ya wadatar wajen biyan waɗannan kuɗaɗe kafin a iya cewa ya samu riba.
Haka kuma, idan amfanin gona ya lalace ko kuma manomi ya kasa samun mai saye a lokacin da ya dace, kuɗin shiga da yake sa ran samu na iya raguwa.
Saboda haka, auna nasarar noma na buƙatar duba abubuwa uku:
– Nawa manomi ya kashe wajen samar da amfanin gonar?
– Nawa ya samu daga sayar da amfanin gonar bayan cire asara?
– Nawa ne ya rage masa bayan biyan kuɗaɗen da ya kashe?
Ba tare da waɗannan bayanai ba, ba zai yiwu a tabbatar da ribar da manomi ya samu ba.
4. Wace rawa ajiya da sufuri suke takawa?
Binciken da aka gudanar kan albasa a wasu yankunan Kano ya nuna cewa asara na iya faruwa yayin girbi da sufuri, da kuma lokacin kasuwanci.
Wannan yana nufin cewa hanyoyin tattara amfanin gona, marufi, jigila da ajiya suna da muhimmanci wajen kare abin da manomi ya samar.
Amma ba kowace irin ajiya ce ta dace da kowane amfanin gona ba. Albasa, tumatir da sauran kayan lambu suna da buƙatu daban-daban. Saboda haka, ya kamata a zaɓi hanyar adanawa bisa nau’in amfanin gona, yanayin wurin da kuma kuɗin da ake buƙata.
Haka kuma, inganta marufi da hanyoyin sufuri na iya taimakawa wajen rage lalacewa, amma ana buƙatar auna kuɗin da waɗannan hanyoyin za su ci da ribar da za su iya taimakawa wajen kiyayewa.
5. Waɗanne matakai za su taimaka wa manoma?
Domin noma ya samar da ingantacciyar riba, akwai matakai da ya kamata gwamnati, ƙungiyoyin manoma, masu zuba jari da ’yan kasuwa su tattauna tare.
Na farko: inganta samun bayanan kasuwa. Manoma na buƙatar bayanai kan masu saye, farashin kasuwa da buƙatun amfanin gona kafin su yanke shawarar abin da za su noma da yawan abin da za su samar.
Na biyu: ƙarfafa ƙungiyoyin manoma. Haɗin kai na iya taimaka wa manoma wajen sayen wasu kayan aiki, tsara jigilar amfanin gona da tattaunawa da manyan masu saye.
Na uku: inganta hanyoyin adanawa da marufi. Ya kamata a tantance hanyoyin da suka dace da kowane irin amfanin gona, tare da la’akari da kuɗin da manomi zai iya biya.
Na huɗu: ƙarfafa sarrafa amfanin gona. Kamfanonin sarrafa tumatir da sauran kayan amfanin gona na iya samar da wata hanyar sayarwa idan suna da ƙarfin karɓar amfanin gona, ingantaccen tsari da kasuwa ga kayayyakin da suke samarwa.
Na biyar: samar da bayanan da za su taimaka wajen tantance riba. Ya kamata a riƙa tattara bayanai kan kuɗin samarwa, farashin da manoma ke samu a gonaki, kuɗin sufuri da asarar da ke faruwa. Irin waɗannan bayanai za su taimaka wajen tsara manufofi da tallafin da ya dace.
6. Tambayoyin da har yanzu suke buƙatar amsa
Binciken da aka samu ya nuna cewa matsalar asarar amfanin gona da samun kasuwa ta cancanci kulawa. Amma akwai tambayoyi da ya kamata a amsa da sabbin bayanai kafin a iya bayyana cikakken halin da manoman Kano suke ciki a yanzu:
– Nawa ne manoman Kano ke kashewa wajen samar da tumatir da albasa a wannan kakar?
– Nawa ne suke sayar da amfanin gonarsu a gonaki, kuma nawa ne farashinsa a kasuwannin birane?
– Wane kaso ne na amfanin gonar ke lalacewa kafin sayarwa a yankunan da abin ya fi shafa?
– Waɗanne wuraren ajiya da masana’antun sarrafa amfanin gona ne suke aiki a halin yanzu, kuma nawa ne suke iya karɓa?
– Wane irin tallafi ne manoma ke samu, kuma shin yana taimaka musu wajen rage kuɗin samarwa da ƙara riba?
Alfijir Labarai zai iya zurfafa bincike kan waɗannan tambayoyi ta hanyar tattaunawa da manoma, ƙungiyoyin manoma, masu sayen amfanin gona da hukumomin da abin ya shafa.
Noma ba ya zama tushen arziki ta hanyar yawan girbi kawai. Samun riba yana buƙatar manomi ya samar da amfanin gona cikin tsari, ya rage asara, ya samu kasuwa kuma ya sayar a farashin da zai iya biyan kuɗaɗen da ya kashe.
Binciken da aka gudanar a wasu yankunan Kano ya nuna cewa asarar amfanin gona na iya faruwa a matakai daban-daban. Haka kuma, ƙorafin ƙungiyar masu noman tumatir ya nuna muhimmancin samun masu saye da hanyoyin sarrafa amfanin gona.
Abin da ya rage shi ne samun ƙarin bayanan da za su bayyana girman waɗannan matsaloli a halin yanzu da kuma matakan da za su fi taimaka wa manoma.
Domin noma ya zama tushen arziki na gaskiya, dole ne a kula ba kawai da abin da manomi ya girbe ba, har ma da abin da ya iya sayarwa da ribar da ta rage masa bayan biyan kuɗaɗen da ya kashe.
ALFIJIR LABARAI — Bincike, gaskiya da ci gaban al’umma.
Bayanan tushe:
1. Bello, M. da Yakubu, A. (2023), Examining the Economic Consequences of Post-Harvest Losses in Smallholder Onion Farming in Kano State, Nigeria, Journal of Agriculture and Environment.
2. TheDiggerNews, 13 May 2026, Tomato Growers Call for Processing Industries to Curb Post-Harvest Losses.
Lura ga Edita: Binciken albasa ya shafi wasu ƙananan hukumomi uku ne, kuma ƙorafin masu noman tumatir an jingina shi ga shugaban ƙungiyar kamar yadda rahoton ya ruwaito. Ba a gabatar da waɗannan bayanai a matsayin cikakken binciken da ya wakilci dukkan manoman Kano ba.
📢 KU BIBIYI ALFIJIR LABARAI
Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.
📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA
WhatsApp: +234 0701 111 3809
KIRA: +234 803 207 7835
🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag
📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f
ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce
© 2026 Alfijir Labarai Media Services