DANGOTE REFINERY: FITAR DA LITA MILIYAN 54.63 NA MAN FETUR DA SAURAN KAYAYYAKIN MAI A RANA ZUWA ƘASASHEN WAJE — YAYA KASUWAR NAJERIYA TAKE AMFANA?

IMG 150451 061126 1793973902052

HALIN DA AKE CIKI A NNPCL DA FANNIN MAN FETUR A NAJERIYA — 2026

FITOWA TA 8

Bayanai kan ayyukan Dangote Refinery a watan Satumba 2026 sun nuna wani sauyi mai muhimmanci a harkar tace da sayar da man fetur a Najeriya.

Rahoton Nigerian Midstream and Downstream Petroleum Regulatory Authority (NMDPRA) ya nuna cewa matatar ta fitar da matsakaicin lita miliyan 54.63 a rana na petrol, diesel da aviation fuel zuwa ƙasashen waje, yayin da matsakaicin kayayyakin waɗannan nau’o’in da ta kai kasuwar cikin Najeriya ya kai lita miliyan 39.98 a rana.

Wannan yana nufin cewa yawan kayayyakin da aka fitar zuwa ƙasashen waje ya zarce waɗanda aka kai kasuwar cikin gida da lita miliyan 14.65 a rana.

Wannan ci gaba ya zo ne a lokacin da Najeriya ke ƙoƙarin rage dogaro da shigo da tataccen mai daga ƙasashen waje, tare da ƙarfafa matatun cikin gida domin samun wadataccen makamashi.

Sai dai, akwai muhimmin abu da ya kamata a fahimta: ba duk kayayyakin da aka fitar zuwa ƙasashen waje petrol ba ne. Adadin ya haɗa da petrol, diesel da aviation fuel. Saboda haka, dole ne a binciki kowane nau’in mai daban-daban kafin a yanke hukunci kan tasirin fitar da shi ga kasuwar Najeriya.

1. ME ALKALUMAN SATUMBA SUKA NUNA?

Bisa bayanan NMDPRA na Satumba 2026, Dangote Refinery ta samar da jimillar lita miliyan 97.67 a rana na petrol, diesel da aviation fuel.

Wannan adadi ya nuna ƙaruwa da kashi 15.68 idan aka kwatanta da lita miliyan 84.43 a rana da aka samar a watan Agusta.

Sai dai, duk da wannan ƙarin samarwa, yawan kayayyakin da aka kai kasuwar cikin gida ya ragu.

Ga kwatancen alkaluman:

– Kayayyakin da aka samar: lita miliyan 97.67 a rana.
– Kayayyakin da aka kai kasuwar cikin gida: lita miliyan 39.98 a rana.
– Kayayyakin da aka fitar zuwa ƙasashen waje: lita miliyan 54.63 a rana.

Idan aka kwatanta da Agusta, fitar da kayayyakin zuwa ƙasashen waje ya ƙaru da kashi 37.33, daga lita miliyan 39.78 zuwa miliyan 54.63 a rana.

A gefe guda, kayayyakin da aka kai kasuwar cikin gida sun ragu da kashi 22.08, daga lita miliyan 51.31 zuwa miliyan 39.98 a rana.

Wannan shi ne babban sauyin da ya cancanci kulawa.

2. PETROL: NAWA AKA SAMAR, NAWA AKA KAI KASUWAR CIKIN GIDA?

A ɓangaren man fetur (Petrol/PMS), rahoton ya nuna cewa Dangote Refinery ta samar da matsakaicin lita miliyan 47.22 a rana a Satumba.

Wannan ya ƙaru daga lita miliyan 41.94 a rana a watan Agusta.

Amma daga cikin lita miliyan 47.22 da aka samar a rana:

– Lita miliyan 28.50 aka kai kasuwar cikin gida.
– Lita miliyan 15.47 aka fitar zuwa ƙasashen waje.
– Kimanin lita miliyan 3.25 suka ƙaru cikin ajiyar matatar.

Wannan yana nuna cewa, duk da cewa yawan petrol da matatar ta samar ya fi matsakaicin abin da aka kai kasuwar cikin gida, ba duka aka kai wa masu amfani da shi a Najeriya ba.

A nan ne tambayar bincike take: wane tsari ne ake amfani da shi wajen rarraba abin da matatar ke samarwa tsakanin kasuwar cikin gida, fitarwa zuwa ƙasashen waje da kuma ajiyar matatar?

Ya kamata Dangote Refinery ta yi karin haske kan yadda take tsara wannan rarrabawa da kuma rawar da farashin kasuwa da yarjejeniyoyin ciniki ke takawa.

3. DIESEL: FITARWA TA KUSAN NINKA BIYU NA KAYAN DA AKA KAI CIKIN GIDA

A ɓangaren diesel (Automotive Gas Oil — AGO), Dangote Refinery ta samar da lita miliyan 24.32 a rana a Satumba.

Amma yawan diesel da aka kai kasuwar cikin gida ya kai lita miliyan 8.14 a rana, yayin da aka fitar da lita miliyan 15.91 a rana zuwa ƙasashen waje.

Wannan yana nufin cewa fitar da diesel zuwa ƙasashen waje ya kusan ninka adadin da aka kai kasuwar Najeriya sau biyu.

A lokaci guda, bayanan NMDPRA sun nuna cewa jimillar diesel da Najeriya ta karɓa daga matatun cikin gida da shigo da shi daga ƙasashen waje ta kai lita miliyan 8.7 a rana, idan aka kwatanta da matsakaicin amfani da ya kai lita miliyan 14.5 a rana.

Wannan bambanci yana nuna cewa kasuwar diesel tana buƙatar kulawa ta musamman.

Sai dai ba za a ɗora dukkan alhakin wannan gibin kan fitarwar Dangote kaɗai ba, domin akwai sauran matatun, masu shigo da mai da kuma yanayin kasuwancin da ke tasiri ga wadatar diesel.

4. AVIATION FUEL: FIYE DA KASHI 87 NA KAYAYYAKIN DA AKA FITAR

A ɓangaren man jiragen sama (Aviation Turbine Kerosene — ATK), Dangote Refinery ta samar da lita miliyan 26.13 a rana.

An kai lita miliyan 3.34 a rana kasuwar cikin gida, yayin da aka fitar da lita miliyan 23.25 a rana zuwa ƙasashen waje.

Bayanan sun nuna cewa kashi 87.44 na kayayyakin aviation fuel da matatar ta fitar daga hannunta a lokacin rahoton sun tafi ƙasashen waje.

Wannan ne ya taimaka sosai wajen ɗaga jimillar fitarwar kayayyakin mai guda uku sama da adadin da aka kai kasuwar Najeriya.

Saboda haka, ba daidai ba ne a fassara cewa lita miliyan 54.63 da aka fitar zuwa ƙasashen waje petrol ne kawai. Babban kaso na wannan fitarwa ya ƙunshi aviation fuel.

5. ME YA FARU DA WADATAR PETROL A NAJERIYA?

Wani muhimmin abu a rahoton NMDPRA shi ne cewa jimillar petrol da Najeriya ta karɓa a Satumba daga matatun cikin gida da kuma shigo da shi daga ƙasashen waje ta kai lita miliyan 38.7 a rana.

Wannan ya ragu daga lita miliyan 50.5 a rana a watan Agusta, wato raguwar kashi 23.37.

A cikin wannan adadi:

– Samarwa daga matatun cikin gida ta kai lita miliyan 28.5 a rana.
– Shigo da petrol daga ƙasashen waje ya kai lita miliyan 10.2 a rana.

NMDPRA ta danganta raguwar shigo da mai da ƙarewar adadin lasisin shigo da mai da aka amince da shi.

A gefe guda, yawan petrol da aka fitar daga motocin ɗaukar mai zuwa kasuwannin cikin gida (truck-out) ya kai lita miliyan 44.4 a rana, idan aka kwatanta da lita miliyan 41.5 a Agusta.

Wannan yana nufin cewa adadin petrol da aka karɓa a Satumba ya yi ƙasa da wanda aka fitar zuwa kasuwa da lita miliyan 5.7 a rana.

Sai dai, wannan bambanci ba ya tabbatar da cewa an samu ƙarancin mai kai tsaye a kowace jiha ko tashar mai, domin akwai ajiyar mai da sauran abubuwan da ke shafar rarrabawa.

6. AJIYAR MAN FETUR: HAR YANZU BA A KAI MATAKIN KWANAKI 30 BA

Rahoton NMDPRA ya nuna cewa ajiyar petrol a Najeriya a Satumba 2026 ta wadatar da ƙasar na tsawon kwanaki 23.9.

Wannan bai kai ma’aunin kwanaki 30 da hukumar ke amfani da shi wajen tantance isasshiyar ajiyar man fetur ba.

A watan Agusta, ajiyar ta kai kwanaki 22.9, don haka an samu ɗan ci gaba a Satumba. Amma har yanzu akwai gibin kwanaki 6.1 kafin a kai ma’aunin da ake bukata.

Wannan batu yana da muhimmanci domin ƙarfin tace mai kaɗai ba ya tabbatar da wadatar mai a ko da yaushe. Akwai buƙatar a tabbatar da isasshen mai a ajiya, jigila, rarrabawa da kuma isar da shi zuwa wuraren da jama’a ke buƙata.

7. SHIN FITAR DA MAN ZUWA ƘASASHEN WAJE LAIFI NE?

A’a. Fitar da kayayyakin man fetur zuwa ƙasashen waje ba laifi ba ne kai tsaye. Haka kuma, kasancewar matata tana fitar da wani ɓangare na abin da ta samar ba ya tabbatar da cewa ta yi watsi da kasuwar cikin gida.

Masana’antar tace mai tana aiki ne a cikin tsarin kasuwanci, inda farashin saye, kuɗin jigila, yarjejeniyoyin ciniki, buƙatar kasuwanni da kuma tsarin samarwa ke tasiri ga shawarar inda za a kai kayayyaki.

Bugu da ƙari, fitar da kayayyakin mai na iya samar wa Najeriya kuɗaɗen shiga daga cinikayyar ƙasashen waje da kuma rage dogaro da shigo da wasu kayayyaki.

Amma idan kasuwar cikin gida tana fuskantar ƙarancin wadatar mai ko kuma ajiyarta ba ta kai matakin da ake bukata ba, to ya dace hukumomin da abin ya shafa su bayyana yadda ake daidaita buƙatun cikin gida da damar cinikin ƙasashen waje.

Muhimmin abin da muke nema ba wai a hana fitar da mai zuwa ƙasashen waje ba ne, sai dai a fahimci ko tsarin da ake amfani da shi yana tabbatar da wadatar kasuwar Najeriya da kuma kare muradun masu amfani da mai.

8. TAMBAYOYIN DA YA KAMATA DANGOTE DA HUKUMOMI SU AMSA

Bisa bayanan da muka tattara, ga tambayoyin da suka cancanci amsa:

1. Wane tsari ne Dangote Refinery ke bi wajen rarraba kayayyakin da take samarwa tsakanin kasuwar cikin gida, ajiyarta da fitarwa zuwa ƙasashen waje?
2. Me ya sa kayayyakin mai guda uku da aka kai kasuwar cikin gida suka ragu da kashi 22.08 a Satumba, duk da ƙarin samarwa da aka samu?
3. Wane tasiri farashin kasuwannin duniya da yarjejeniyoyin ciniki suke da shi wajen yanke shawarar inda za a kai kayayyakin?
4. Wane mataki NMDPRA ke ɗauka domin tabbatar da cewa ajiyar petrol ta kai ma’aunin kwanaki 30?
5. Me ya sa jimillar petrol da Najeriya ta karɓa a Satumba ta kasance ƙasa da yawan da aka fitar zuwa kasuwa a wannan lokaci?
6. Wane tsari ake da shi domin tabbatar da cewa masu amfani da man fetur a Najeriya suna samun wadataccen mai a farashi mai gasa?
7. Shin NMDPRA za ta iya fitar da ƙarin bayanai kan yadda ake daidaita fitar da kayayyakin man fetur zuwa ƙasashen waje da bukatun kasuwar cikin gida?

Waɗannan tambayoyi ba zargi ba ne. Neman ƙarin bayani ne kan bayanan da hukumar kula da masana’antar ta wallafa.

KAMMALAWA

Bayanan Satumba 2026 sun nuna cewa Dangote Refinery ta ƙara yawan kayayyakin mai da take samarwa, amma yawan kayayyakin da ta kai kasuwar cikin Najeriya ya ragu, yayin da fitar da kayayyakin zuwa ƙasashen waje ya ƙaru.

A ɓangaren petrol, matatar ta samar da lita miliyan 47.22 a rana, amma lita miliyan 28.50 ne aka kai kasuwar cikin gida. A ɓangaren diesel kuma, yawan da aka fitar zuwa ƙasashen waje ya kusan ninka wanda aka kai kasuwar cikin gida.

A lokaci guda, ajiyar petrol ta ƙasa ta kasance ƙasa da ma’aunin kwanaki 30 da NMDPRA ke amfani da shi.

Waɗannan alkaluma suna nuna cewa nasarar masana’antar tace mai ba za ta tsaya ga yawan man da aka samar kawai ba. Dole ne a kuma auna yawan da aka kai kasuwar cikin gida, ƙarfin ajiya, tsarin rarrabawa da tasirin hakan ga masu amfani.

Alfijir Labarai za ta ci gaba da bin diddigin wannan batu, tare da neman karin bayani daga Dangote Refinery da hukumomin da ke da alhakin sa ido kan masana’antar man fetur.

TUSHEN BAYANI

1. Nigerian Midstream and Downstream Petroleum Regulatory Authority (NMDPRA), State of the Midstream and Downstream Fact Sheet — Satumba 2026.
2. The Punch, rahoton ranar 1 Nuwamba 2026 kan fitar da kayayyakin Dangote Refinery zuwa ƙasashen waje.
3. Nairametrics, rahoton ranar 30 Oktoba 2026 kan fitar da kayayyakin mai da raguwar isar da su kasuwar cikin gida.
4. Tribune Online, rahoton ranar 26 Oktoba 2026 kan samarwa, isarwa da fitar da petrol na Dangote Refinery.
5. Leadership, rahoton Oktoba 2026 kan raguwar karɓar petrol a Najeriya da matakin ajiyar mai.

📢 KU BIBIYI ALFIJIR LABARAI

Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.

📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA

WhatsApp: +234 0701 111 3809
KIRA: +234 803 207 7835

🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag

📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f

ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce

© 2026 Alfijir Labarai Media Services

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *