Mu Bincika. Mu Tambaya. Mu Bayyana Abin da Dokar Zaɓe Ta Ce.
FITOWA TA 8
Yayin da Najeriya ke shirin gudanar da babban zaɓen 2027, amfani da fasahar zamani wajen tantance masu zaɓe da aika sakamakon zaɓe na daga cikin muhimman batutuwan da suka cancanci kulawa.
Hukumar Zaɓe Mai Zaman Kanta ta Ƙasa (INEC) tana amfani da na’urar BVAS wajen tantance masu zaɓe, yayin da shafin IReV yake bai wa jama’a damar ganin takardun sakamakon zaɓe da aka ɗora daga rumfunan zaɓe.
Sai dai fahimtar waɗannan fasahohi na buƙatar sanin abin da kowannensu yake yi, yadda suke aiki tare, da kuma tanadin dokar da ta tsara amfani da su.
A wannan Fitowa Ta 8 ta shirin MU LEKA HUKUMAR ZAƁE, za mu binciki abin da Electoral Act 2026 ya tanada game da aika sakamakon zaɓe ta hanyar lantarki, matsayin Form EC8A idan aka samu matsalar sadarwa, da kuma rawar da IReV yake takawa wajen nuna sakamakon ga jama’a.
MENENE BVAS, KUMA MENENE IReV?
BVAS na nufin Bimodal Voter Accreditation System. Na’ura ce da ake amfani da ita wajen tantance masu zaɓe bisa ƙa’idojin da INEC ta tsara.
IReV kuwa na nufin INEC Result Viewing Portal. Shafi ne da ake ɗora kwafin takardun sakamakon zaɓe domin jama’a da sauran masu ruwa da tsaki su iya duba su.
Duk da alaƙar da ke tsakaninsu, waɗannan fasahohi suna da ayyuka daban-daban.
BVAS tana taimakawa wajen tantance mai zaɓe, yayin da IReV yake bai wa jama’a damar ganin takardun sakamakon da aka ɗora daga rumfunan zaɓe.
Saboda haka, bai kamata a ɗauka cewa aikin BVAS shi ne tabbatar da cewa an riga an ɗora dukkan sakamakon a IReV ba. Haka kuma, nuna sakamako a IReV ba yana nufin shafin ne yake gudanar da dukkan matakan tattara sakamako da sanar da wanda ya yi nasara ba.
ME SASHE NA 60(3) NA ELECTORAL ACT 2026 YA TANADA?
Sashe na 60(3) na Electoral Act 2026 ya tanadi cewa jami’in da ke kula da rumfar zaɓe zai aika sakamakon zaɓen rumfar ta hanyar lantarki zuwa shafin IReV.
Tanadin ya bayyana cewa wannan aiki zai gudana ne bayan an sanya hannu da hatimi a Form EC8A, tare da sanya hannun ’yan takara ko wakilansu idan suna wurin, kamar yadda tanadin ya tsara.
Wannan tanadi yana da muhimmanci domin ya sanya aika sakamakon rumfunan zaɓe zuwa IReV cikin abin da doka ta tanada.
Sai dai sashen ya kuma yi tanadin abin da zai faru idan aka samu matsalar sadarwa.
A cewar Sashe na 60(3), idan matsalar sadarwa ta sa ya gagara aika sakamakon da ke cikin Form EC8A ta hanyar lantarki, Form EC8A da aka sanya wa hannu da hatimi zai ci gaba da kasancewa tushen farko wajen tattara sakamako da sanar da shi.
Wannan ya nuna cewa doka ta tanadi hanyar da za a bi idan matsalar sadarwa ta hana aika sakamako ta hanyar lantarki.
Amma wannan tanadi bai kamata a fassara shi da cewa duk wata matsalar fasaha za ta ba jami’in zaɓe damar yin watsi da aika sakamako ta lantarki ba. Dole ne a binciki ainihin abin da ya faru da kuma tanadin da ya shafi yanayin.
SASHE NA 60(4) DA 60(5): TATTARA SAKAMAKO DA AIKA SHI ZUWA MATAYIN GABA
Domin fahimtar yadda tsarin yake aiki, ya dace a duba wasu sassan Sashe na 60.
Sashe na 60(4) ya tanadi cewa jami’in da ke kula da rumfar zaɓe zai ƙirga ƙuri’u tare da sanar da sakamakon a rumfar.
Sashe na 60(5) kuma ya tanadi aika sakamakon, tare da jimillar masu zaɓen da aka tantance, zuwa matakin tattara sakamako na gaba.
Wannan ya nuna cewa akwai bambanci tsakanin aika sakamakon zuwa IReV domin jama’a su gani da aika sakamakon zuwa matakin tattarawa domin ci gaba da aikin zaɓe.
A ranar 20 ga Oktoba, 2026, jaridar Premium Times ta ruwaito tsohon kwamishinan INEC, Festus Okoye, yana jaddada muhimmancin fahimtar bambancin da ke tsakanin waɗannan matakai.
Wannan bayani yana ƙara nuna muhimmancin wayar da kan jama’a, domin kada a rikita ɗora sakamako a intanet da tattara sakamakon a matakin gaba.
Madogara: Rahoton Premium Times na 20 ga Oktoba, 2026, kan aika sakamako da IReV.
ME SASHE NA 60(6) YA TANADA GAME DA KETA DOKA?
Sashe na 60(6) na Electoral Act 2026 ya tanadi cewa jami’in da ke kula da rumfar zaɓe wanda ya karya wani tanadi na wannan sashe da gangan ya aikata laifi, kuma idan aka same shi da laifi bisa hukuncin kotu, zai fuskanci tarar da ba ta gaza naira 500,000 ba, ko ɗaurin da bai gaza watanni shida ba, ko duka biyun.
Wannan tanadi yana da muhimmanci domin ya nuna cewa doka ta sanya hukunci kan karya tanade-tanaden Sashe na 60 da gangan.
Sai dai bai dace a ɗauki kowace matsalar sadarwa ko jinkirin ɗora sakamako a IReV a matsayin hujjar cewa jami’in zaɓe ya aikata laifi ba.
Dole ne a binciki abin da ya faru, a tantance ko an karya tanadin doka da gangan, sannan a bi tsarin shari’a da ya dace.
A aikin jarida, yana da muhimmanci mu bambanta tsakanin zargin aikata laifi, hujjar da aka gabatar, da hukuncin da kotu ta yanke.
ME YA SA IReV YAKE DA MUHIMMANCI GA MASU ZAƁE?
Samun damar ganin takardun sakamakon rumfunan zaɓe a intanet yana taimakawa wajen ƙara bayyana yadda aka rubuta sakamako a matakin farko.
Hakan na bai wa masu ruwa da tsaki damar duba takardun sakamakon da aka ɗora, tare da gano yiwuwar bambance-bambance da ya kamata a bincika.
Amma akwai muhimmin abu da ya kamata a fahimta: IReV shafi ne na nuna takardun sakamakon da aka ɗora, ba shi kaɗai ne yake gudanar da tattara sakamakon zaɓe ko sanar da wanda ya yi nasara ba.
Idan aka ga bambanci tsakanin sakamakon da aka ɗora a IReV da wani takardar sakamako, ya dace a binciki takardun asali, bayanan hukuma da sauran hujjojin da suka shafi lamarin.
Haka kuma, rashin ganin sakamako a IReV a wani lokaci ba ya tabbatar da cewa an sauya sakamakon ko an yi magudi.
Abin da ya dace shi ne a nemi bayani, a binciki hujjoji, sannan a tantance lamarin bisa doka.
DARUSSAN ZAƁEN 2023: ME YA KAMATA A INGANTA?
A babban zaɓen 2023, an samu jinkirin ɗora wasu sakamakon rumfunan zaɓe a IReV. Lamarin ya jawo muhawara da rashin gamsuwa daga wasu masu zaɓe da masu ruwa da tsaki.
Wannan ya nuna muhimmancin samun ingantaccen tsarin fasaha, shirya ma’aikata yadda ya kamata, da bayyana wa jama’a matakan da ake bi wajen aika da tattara sakamakon zaɓe.
Sai dai darasin da ya kamata a koya ba wai ɗora sakamako a intanet kaɗai ba ne. Haka kuma, ya shafi yadda hukumar za ta bayyana matsalolin da aka samu, irin matakan da ta ɗauka, da kuma yadda za ta tabbatar da cewa ana bin tanadin doka.
Yayin da ake shirin zaɓen 2027, ya dace a tambayi INEC abin da ta koya daga matsalolin baya da kuma yadda za ta inganta shirinta.
Wannan tambaya ce ta sa ido kan aikin hukuma, ba zargi ba.
ME YA KAMATA INEC TA FAYYACE KAFIN ZAƁEN 2027?
Akwai wasu muhimman batutuwa da ya kamata hukumar ta yi wa jama’a bayani a kansu.
Na farko, yadda jami’an zaɓe za su aika sakamakon rumfunan zaɓe zuwa IReV bayan an kammala sanya hannu da hatimi a Form EC8A.
Na biyu, matakan da za a bi idan aka samu matsalar sadarwa ko wata matsalar fasaha da ta hana aika sakamako.
Na uku, yadda za a tabbatar da daidaiton sakamakon da aka rubuta a Form EC8A da bayanan da aka aika zuwa matakan tattara sakamako.
Na huɗu, irin horon da jami’an zaɓe za su samu domin su fahimci yadda za su yi amfani da na’urori da kuma bin tanadin doka.
Na biyar, yadda hukumar za ta wayar da kan masu zaɓe game da rawar da IReV yake takawa da kuma hanyoyin da za su bi idan sun gano bambanci a takardun sakamako.
Waɗannan shawarwari ne da aka gabatar domin ƙarfafa shirye-shiryen zaɓe. Ba muna tabbatar da cewa INEC ba ta aiwatar da su ba ne; muna neman bayani game da matakan da hukumar ta ɗauka.
TAMBAYOYIN MU LEKA HUKUMAR ZAƁE
Bayan nazarin tanadin Electoral Act 2026, muna ganin ya dace INEC ta fayyace wa jama’a waɗannan batutuwa:
1. Waɗanne matakai ne hukumar ta ɗauka domin tabbatar da cewa ana bin Sashe na 60(3) wajen aika sakamakon rumfunan zaɓe zuwa IReV a babban zaɓen 2027?
2. Idan aka samu matsalar sadarwa da ta hana aika sakamako, wane tsari ne hukumar ta tanada domin tabbatar da bin doka da kiyaye sahihancin Form EC8A?
3. Ta yaya hukumar za ta bincika tare da warware bambanci tsakanin sakamakon da aka rubuta a Form EC8A da bayanan da aka ɗora a IReV?
4. Waɗanne shirye-shirye ne hukumar ta yi domin horar da jami’an zaɓe kan amfani da BVAS da tsarin aika sakamako ta hanyar lantarki?
5. Ta yaya INEC za ta tabbatar da cewa masu zaɓe da masu sa ido sun fahimci bambancin aika sakamako zuwa IReV da tattara sakamako a matakin gaba?
Waɗannan tambayoyi suna neman bayanin shirye-shirye da aiwatar da doka. Ba su ɗauka cewa hukumar ta aikata laifi ko ta gaza ba tare da hujja ba.
ME YA KAMATA MAI ZAƁE YA FAHIMTA?
Masu zaɓe suna da muhimmiyar rawa wajen sa ido kan sahihancin zaɓe, amma yana da kyau su fahimci yadda tsarin yake aiki.
Idan mai zaɓe ya ga sakamakon rumfar zaɓensa a IReV, zai iya duba bayanan da aka nuna tare da kwatanta su da bayanan da aka sanar a rumfar, inda yake da damar samun su bisa ƙa’idojin zaɓe.
Idan ya gano bambanci, ya dace ya adana bayanan da za su taimaka wajen bayyana matsalar, sannan ya kai ƙorafinsa ga hukumar da ta dace ko ya bi hanyar shari’a da doka ta tanada.
Idan kuma sakamako bai bayyana a IReV a lokacin da ake tsammani ba, bai kamata a yanke hukuncin cewa an yi magudi ba tare da binciken hujjoji ba.
A maimakon haka, ya kamata a nemi bayani daga hukumar, a duba takardun sakamako, sannan a tantance lamarin bisa doka.
SAƘO GA INEC
Fasahar zamani tana da damar taimakawa wajen inganta sahihanci da bayyana yadda ake gudanar da zaɓe. Amma nasarar amfani da ita tana buƙatar kyakkyawan shiri, horar da ma’aikata, ingantattun kayan aiki da kuma bin dokokin da suka dace.
Saboda haka, muna kira ga INEC da ta fayyace wa jama’a yadda za ta aiwatar da tanadin Electoral Act 2026 game da aika sakamakon rumfunan zaɓe ta hanyar lantarki.
Haka kuma, ya dace hukumar ta bayyana matakan da za a bi idan aka samu matsalar sadarwa, yadda za a kare sahihancin Form EC8A, da yadda za a binciki duk wani bambanci tsakanin bayanan sakamako.
Bayani mai gamsarwa zai taimaka wajen ƙarfafa amincewar jama’a da tsarin zaɓe da kuma rage ruɗani game da rawar da fasaha take takawa.
A wannan Fitowa Ta 8 ta shirin MU LEKA HUKUMAR ZAƁE, mun binciki rawar da BVAS da IReV suke takawa da kuma tanadin Sashe na 60(3), 60(4), 60(5) da 60(6) na Electoral Act 2026.
Bincikenmu ya nuna cewa doka ta tanadi aika sakamakon rumfunan zaɓe zuwa IReV, ta bayyana aikin sanar da sakamako a rumfar zaɓe da aika shi zuwa matakin tattarawa, sannan ta tanadi matakin da za a bi idan matsalar sadarwa ta hana aika sakamako ta hanyar lantarki.
Haka kuma, doka ta tanadi hukunci ga jami’in da ya karya wani tanadi na Sashe na 60 da gangan, idan aka same shi da laifi bisa hukuncin kotu.
Abin da ya rage shi ne INEC ta ci gaba da bayyana shirye-shiryenta, ta wayar da kan jama’a, sannan ta tabbatar da cewa jami’an zaɓe sun fahimci nauyin da doka ta ɗora musu.
Aikinmu a matsayinmu na ’yan jarida shi ne bincika, tambaya, tabbatar da bayanai da kuma bai wa jama’a damar fahimtar abin da doka ta tanada.
TAMBAYAR MU GA MASU KARATU
Shin kuna ganin INEC ya kamata ta bayyana wa jama’a dalla-dalla yadda za ta magance matsalolin sadarwa da tabbatar da sahihancin sakamakon zaɓe kafin babban zaɓen 2027?
MU LEKA HUKUMAR ZAƁE
Mu Bincika. Mu Tambaya. Mu Bayyana Abin da Dokar Zaɓe Ta Ce.
MADOGARORI
1. Electoral Act 2026, musamman Sashe na 47 da Sashe na 60(1)–(6), wanda aka wallafa a shafin Majalisar Dokoki ta Ƙasa.
2. INEC — Ƙa’idoji da Jagororin Gudanar da Zaɓe na 2026.
3. Premium Times — Rahoton ranar 20 ga Oktoba, 2026, kan bambancin aika sakamako da ɗora shi a IReV.
📢 KU BIBIYI ALFIJIR LABARAI
Ku kasance tare da Alfijir Labarai / Alfijir News domin samun sahihan labarai, rahotanni, bincike da muhimman bayanai daga Kano, Najeriya da duniya.
📩 TUNTUƁA DA HAƊIN GWIWA
WhatsApp: +234 0701 111 3809
KIRA: +234 803 207 7835
🌐 KAFAFEFENMU
X: https://twitter.com/Musabestseller?s=09
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100089640289165
Threads: https://www.threads.net/@alfijirlabarai
YouTube: https://www.youtube.com/@BestsellerChannel12
Instagram: https://www.instagram.com/musa_bestseller?utm_source=qr&r=nametag
📲 WhatsApp Group:
https://chat.whatsapp.com/Ilj1iz8v3sa3nBfrCz9U6f
ALFIJIR LABARAI MEDIA SERVICES
Gaskiya • Kan Lokaci • Amintacce
© 2026 Alfijir Labarai Media Services